\u00d6ne \u00c7\u0131kan Noktalar<\/strong><\/p>\n zkEVM\u2019ler, s\u0131f\u0131r bilgi ispatlar\u0131 ile Ethereum ak\u0131ll\u0131 kontrat uyumlulu\u011funu birle\u015ftirerek ZK rollup teknolojisinden \u00f6nemli bir evrim sunar.<\/p>\n<\/li>\n zkEVM\u2019ler, i\u015flem hacmini art\u0131r\u0131r, maliyetleri d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr ve ek bir gizlilik katman\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n<\/li>\n zkEVM teknolojisi hen\u00fcz erken a\u015famadad\u0131r ve Katman 2 \u00e7\u00f6z\u00fcmleri aras\u0131nda yaln\u0131zca %5\u2019lik bir pazar pay\u0131na sahiptir.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n <\/p><\/div><\/div> <\/span><\/p> zkEVM, Ethereum Virtual Machine\u2019in s\u0131f\u0131r bilgi ispatlar\u0131yla (ZKP) \u00e7al\u0131\u015fan versiyonudur. Katman 2 \u00e7\u00f6z\u00fcmleriyle uyumlu \u015fekilde daha h\u0131zl\u0131, g\u00fcvenli ve d\u00fc\u015f\u00fck maliyetli i\u015flem yap\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Ethereum\u2019un \u00f6l\u00e7eklenebilirli\u011fini art\u0131rmay\u0131 hedefler.<\/p> Ethereum, ak\u0131ll\u0131 kontratlar\u0131 blok zincir teknolojisine<\/a> entegre ederek merkeziyetsiz uygulamalar (dApp) i\u00e7in devrim niteli\u011finde bir temel olu\u015fturdu. Bug\u00fcn h\u00e2l\u00e2 Web3<\/a> ve DeFi<\/a> projelerinin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu Ethereum \u00fczerinde in\u015fa ediliyor. Ancak bu liderli\u011fine ra\u011fmen, Ethereum ciddi \u00f6l\u00e7eklenebilirlik sorunlar\u0131yla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya.<\/p> Ethereum\u2019un saniyede ger\u00e7ekle\u015ftirebildi\u011fi i\u015flem say\u0131s\u0131 (TPS) yakla\u015f\u0131k 15 ile s\u0131n\u0131rl\u0131. Bu, Solana gibi saniyede 65.000 i\u015fleme ula\u015fabilen rakiplerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda yetersiz kal\u0131yor. Bu d\u00fc\u015f\u00fck i\u015flem hacmi oyunlar, \u00f6deme altyap\u0131lar\u0131 ve DeFi protokolleri gibi y\u00fcksek kullan\u0131c\u0131 trafi\u011fine ihtiya\u00e7 duyan uygulamalar\u0131n performans\u0131n\u0131 k\u0131s\u0131tl\u0131yor.<\/p> Bir di\u011fer \u00f6nemli sorun ise i\u015flem \u00fccretlerinin y\u00fcksekli\u011fi. Son \u00fc\u00e7 y\u0131lda, Ethereum a\u011f\u0131ndaki i\u015flem \u00fccretleri genelde 1 dolar\u0131n \u00fcst\u00fcne \u00e7\u0131kt\u0131. Bu durum, y\u00fcksek frekansl\u0131 i\u015flem gerektiren uygulamalar i\u00e7in maliyet a\u00e7\u0131s\u0131ndan verimsiz bir ortam olu\u015fturdu. Bu durum, a\u011f\u0131n geni\u015f \u00e7apl\u0131 kullan\u0131m potansiyelini s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131yor.<\/p> Katman 2 \u00e7\u00f6z\u00fcmleri, Ethereum\u2019un \u00f6l\u00e7eklenebilirlik sorunlar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zmeyi ama\u00e7lar. Bu \u00e7\u00f6z\u00fcmler, i\u015flemleri a\u011f d\u0131\u015f\u0131nda i\u015fler. B\u00f6ylece kullan\u0131c\u0131lar daha h\u0131zl\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fck maliyetli bir deneyim ya\u015far.<\/p> Mevcut \u00e7\u00f6z\u00fcmler aras\u0131nda \u00f6ne \u00e7\u0131kan ZK rollup\u2019lar<\/a>, Ethereum i\u015flemlerini off-chain (zincir d\u0131\u015f\u0131nda) ger\u00e7ekle\u015ftirir. Ard\u0131ndan bu i\u015flemleri do\u011frulayan s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f kriptografik ispatlar\u0131, yani ZKP\u2019leri, Ethereum ana a\u011f\u0131na g\u00f6ndererek i\u015flemleri g\u00fcvenli bir \u015fekilde sonu\u00e7land\u0131r\u0131r.<\/p> ZK rollup\u2019lar, sa\u011flad\u0131klar\u0131 gizlilik, y\u00fcksek g\u00fcvenlik ve an\u0131nda kesinlik sayesinde uzun s\u00fcre daha iyi kabul edildi. Bu avantajlar\u0131, sidechain\u2019ler ve optimistic rollup\u2019lar gibi di\u011fer \u00f6l\u00e7ekleme \u00e7\u00f6z\u00fcmlerine g\u00f6re onlar\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131yor.<\/p> Bahsedilen bu \u00fcst\u00fcnl\u00fck, teknik entegrasyon a\u00e7\u0131s\u0131ndan baz\u0131 s\u0131n\u0131rlamalarla birlikte geldi. Optimistic rollup\u2019lar, esnek mimarileri sayesinde Ethereum Sanal Makinesi (EVM) ile \u00e7ok daha kolay entegre olabildi. ZK rollup\u2019lar ise ilk etapta EVM ile uyumlu \u00e7al\u0131\u015famad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in merkeziyetsiz uygulamalara<\/a> (dApp) destek veremiyordu.<\/p> Geli\u015ftiriciler a\u00e7\u0131s\u0131ndan, ZKP teknolojisinin EVM ile birle\u015ftirilmesi b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131yordu. Bu entegrasyon sayesinde, ZK rollup\u2019lar\u0131n sundu\u011fu g\u00fcvenlik, gizlilik ve verimlilik gibi \u00f6zelliklerin Ethereum\u2019daki ak\u0131ll\u0131 kontratlarada uygulanmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn hale geldi.<\/p> \u0130\u015fte bu \u00e7aban\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak zkEVM\u2019ler do\u011fdu. Y\u0131llar s\u00fcren ara\u015ft\u0131rmalar, teknik geli\u015ftirmeler ve testlerin sonucunda ortaya \u00e7\u0131kan ileri seviye \u00e7\u00f6z\u00fcmler haline geldiler.<\/p> Bug\u00fcn bir\u00e7ok zkEVM tabanl\u0131 rollup, sadece basit ETH transferlerini de\u011fil, tam ak\u0131ll\u0131 kontratlar\u0131 da destekliyor. Bu sayede, Ethereum\u2019un \u00f6l\u00e7eklenebilirlik sorunlar\u0131na etkili \u00e7\u00f6z\u00fcmler sunuyor.<\/p> L2Beat verilerine g\u00f6re, zkEVM temelli zincirlerde kilitli toplam de\u011fer (TVL) yakla\u015f\u0131k 1.8 milyar dolara ula\u015fm\u0131\u015f durumda. Bu de\u011fer, t\u00fcm Katman 2 rollup \u00e7\u00f6z\u00fcmlerinin g\u00fcvence alt\u0131na ald\u0131\u011f\u0131 yakla\u015f\u0131k 28 milyar dolarl\u0131k toplam varl\u0131k i\u00e7inde h\u00e2l\u00e2 k\u00fc\u00e7\u00fck bir paya sahiptir. Fakat b\u00fcy\u00fcme potansiyeli olduk\u00e7a y\u00fcksek.<\/p> zkEVM\u2019ler, Ethereum\u2019un \u00f6l\u00e7eklenebilirli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli bir yenili\u011fi temsil eder. Ancak hen\u00fcz erken bir a\u015famadad\u0131r.<\/p> <\/span><\/p> zkEVM zinciri, s\u0131f\u0131r bilgi ispatlar\u0131 (ZKP<\/a>) ile Ethereum Sanal Makinesi\u2019nin (EVM) i\u015flevselli\u011fini birle\u015ftirir. Bu, Web3 geli\u015ftiricilerine y\u00fcksek g\u00fcvenlik, gizlilik ve b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7eklenebilirlik sunan bir Katman 2 altyap\u0131s\u0131 sa\u011flar.<\/p> Bahsedilen yap\u0131 sayesinde geli\u015ftiriciler, Ethereum uyumlu ak\u0131ll\u0131 kontratlar\u0131 zkEVM \u00fczerinde sorunsuz \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rabilir.<\/p> zkEVM mimarisi \u00fc\u00e7 temel bile\u015fenden olu\u015fur:<\/p> \u0130\u015flem Katman\u0131 (Execution Layer):<\/strong> Ethereum\u2019daki EVM\u2019e benzer \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Ak\u0131ll\u0131 kontratlar\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fcr ve bu i\u015flemler sonucunda a\u011f\u0131n yeni durumlar\u0131n\u0131 olu\u015fturur.<\/p>\n<\/li>\n \u0130spat Devresi (Proving Circuit):<\/strong> \u0130\u015flem sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n do\u011frulu\u011funu kan\u0131tlamak ile g\u00f6revli kan\u0131tlay\u0131c\u0131 (prover), yap\u0131lan t\u00fcm durum ge\u00e7i\u015flerini s\u0131f\u0131r bilgi ispatlar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrerek do\u011frulanabilir hale getirir.<\/p>\n<\/li>\n Do\u011frulay\u0131c\u0131 Kontrat (Verifier Contract):<\/strong> Ethereum ana a\u011f\u0131 \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fan bir ak\u0131ll\u0131 kontratt\u0131r. zkEVM zincirinden gelen ge\u00e7erlilik ispatlar\u0131n\u0131 al\u0131r, denetler ve yaln\u0131zca do\u011frulu\u011fu ispatlanm\u0131\u015f i\u015flemlerin Ethereum \u00fczerinde onaylanmas\u0131na izin verir. Bu sayede zkEVM yap\u0131lar\u0131, do\u011frudan Ethereum\u2019un g\u00fcvenlik modeline entegre olur.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul> Bir zkEVM\u2019in \u00e7al\u0131\u015fma prensibini daha iyi kavrayabilmek i\u00e7in, sistemin temelini olu\u015fturan iki kritik bile\u015feni ZKP teknolojisi ve Ethereum Sanal Makinesi detayl\u0131 \u015fekilde ele almak gerekir.<\/p> ZKP (S\u0131f\u0131r Bilgi \u0130spat\u0131), birinin belirli bir bilginin do\u011fru oldu\u011funu kan\u0131tlamas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Bunu, bilginin kendisini a\u00e7\u0131klamadan yapar. Bu, geli\u015fmi\u015f bir kriptografik y\u00f6ntemdir.<\/p> zkEVM sistemlerinde ZKP\u2019ler, \u00e7ok say\u0131da i\u015flemin do\u011frulu\u011funu tek seferde ispatlamak i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. Bu s\u00fcre\u00e7te, c\u00fczdan adresleri, i\u015flem miktarlar\u0131 ve bakiye bilgileri gibi hassas veriler gizli kal\u0131r.<\/p> zkEVM mimarisi, Ethereum i\u015flemlerini zincir d\u0131\u015f\u0131nda i\u015fleyip yaln\u0131zca k\u00fc\u00e7\u00fck ve do\u011frulanabilir ispatlar\u0131 ana a\u011fa g\u00f6ndererek b\u00fcy\u00fck bir veri tasarrufu sa\u011flar. Bu sayede Ethereum\u2019un<\/a> i\u015flem y\u00fck\u00fc hafiflerken \u00f6l\u00e7eklenebilirlik ve gizlilik \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde artar.<\/p> Blok zincir ekosisteminde iki temel ZKP t\u00fcr\u00fc \u00f6ne \u00e7\u0131kmaktad\u0131r;<\/p> zk-SNARKs (Succinct Non-Interactive Arguments of Knowledge):<\/strong> K\u00fc\u00e7\u00fck boyutlu ve h\u0131zl\u0131 do\u011frulanabilen ispatlar sunar. Ancak \u00e7al\u0131\u015fabilmesi i\u00e7in g\u00fcvenilir bir ilk kurulum (trusted setup) gerekir.<\/p>\n<\/li>\n zk-STARKs (Scalable Transparent Arguments of Knowledge):<\/strong> Daha b\u00fcy\u00fck ispatlar \u00fcretir. Bu durum sistemin daha \u015feffaf ve \u00f6l\u00e7eklenebilir olmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Ayr\u0131ca g\u00fcvenilir kurulum gerektirmez.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul> Her iki y\u00f6ntem binlerce i\u015flemi tek bir ispatta birle\u015ftirerek Ethereum a\u011f\u0131na g\u00f6nderilmesine olanak sa\u011flar. B\u00f6ylece zkEVM\u2019ler, i\u015flem verimlili\u011fini art\u0131r\u0131r ve Ethereum\u2019un y\u00fcksek g\u00fcvenlik yap\u0131s\u0131ndan \u00f6d\u00fcn vermeden \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bu teknoloji, Web3 uygulamalar\u0131 i\u00e7in daha \u00f6l\u00e7eklenebilir, gizli ve ekonomik bir altyap\u0131n\u0131n kap\u0131lar\u0131n\u0131 aralamaktad\u0131r.<\/p> EVM bile\u015fenine ge\u00e7meden \u00f6nce, ZK rollup\u2019lar\u0131n, bug\u00fcn t\u00fcm kripto rollup ekosisteminde kilitli toplam de\u011ferin %80\u2019inden fazlas\u0131n\u0131 olu\u015fturan optimistic rollup\u2019lardan belirgin \u015fekilde farkl\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 kavramak b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131r.<\/p> Optimistik rollup\u2019lar, i\u015flemleri \u00f6nce ge\u00e7erli kabul eder. Ancak, bir kullan\u0131c\u0131 yedi g\u00fcnl\u00fck itiraz s\u00fcresi i\u00e7inde itiraz ederse, do\u011frulama mekanizmas\u0131 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bu model, d\u00fc\u015f\u00fck i\u015flem maliyeti sunsa da kesinli\u011fe ula\u015fmak i\u00e7in bekleme s\u00fcresi gerektirir.<\/p> ZK rollup\u2019lar ise her i\u015flem grubunu s\u0131f\u0131r bilgi ispatlar\u0131 (ZKP) ile an\u0131nda do\u011frular. Bu do\u011frulanm\u0131\u015f ispatlar\u0131 do\u011frudan Ethereum a\u011f\u0131na g\u00f6nderir. Bu yap\u0131, \u00e7ok daha h\u0131zl\u0131 kesinlik sa\u011flar ve a\u011f g\u00fcvenli\u011fini art\u0131r\u0131r.<\/p> ZK rollup\u2019lar, Ethereum \u00fczerindeki i\u015flemleri daha h\u0131zl\u0131 ve daha g\u00fcvenli \u015fekilde \u00f6l\u00e7eklendirme potansiyeline sahip, ileri d\u00fczey bir \u00e7\u00f6z\u00fcmd\u00fcr.<\/p> zkEVM\u2019in en b\u00fcy\u00fck yenili\u011fi, Ethereum\u2019un ak\u0131ll\u0131 kontratlar\u0131n\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ran EVM ile tam uyumlu olmas\u0131d\u0131r.<\/p> Bahsedilen uyumluluk sayesinde geli\u015ftiriciler, mevcut Ethereum ak\u0131ll\u0131 kontratlar\u0131n\u0131 yeniden yazmak zorunda kalmadan do\u011frudan Katman 2 rollup\u2019lara ta\u015f\u0131yabilir. Ayn\u0131 geli\u015ftirme ara\u00e7lar\u0131 ve k\u00fct\u00fcphanelerle merkeziyetsiz uygulamalar (dApp\u2019ler) kolayca zkEVM ortam\u0131na aktar\u0131labilir.<\/p> Geli\u015ftiriciler dilerse, Ethereum i\u00e7in \u00f6zel olarak geli\u015ftirilen programlama dili Solidity ile zkEVM \u00fczerinde s\u0131f\u0131rdan ak\u0131ll\u0131 kontratlar olu\u015fturabilir.<\/p> zkEVM\u2019ler, EVM\u2019in \u00e7al\u0131\u015fma mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 birebir kopyalayarak, i\u015flemlerin g\u00fcvenli\u011fi ve \u00f6l\u00e7eklenmesi i\u00e7in s\u0131f\u0131r bilgi ispatlar\u0131n\u0131 (ZKP) kullan\u0131r. Bu yap\u0131, Ethereum\u2019a k\u0131yasla daha h\u0131zl\u0131 ve daha d\u00fc\u015f\u00fck maliyetli i\u015flem imk\u00e2n\u0131 sunar.<\/p> zkEVM\u2019in sundu\u011fu avantajlar yaln\u0131zca ta\u015f\u0131nabilirlik ile s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. Ayn\u0131 zamanda Ethereum \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fan mevcut ak\u0131ll\u0131 kontratlar\u0131da \u00f6l\u00e7eklendirebilir.<\/p> \u0130lk nesil ZK rollup\u2019lar sadece basit ETH transferlerini destekliyordu. Ama \u015fimdi zkEVM\u2019ler, ak\u0131ll\u0131 kontrat i\u015flemlerini de zincir d\u0131\u015f\u0131nda birle\u015ftirip, s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ispatlarla Ethereum ana a\u011f\u0131na g\u00f6nderebiliyor.<\/p> EVM ile tam uyumlu yap\u0131s\u0131 sayesinde zkEVM\u2019ler, optimistic rollup\u2019lar\u0131n sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 esneklikle birlikte \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Buna ek olarak neredeyse an\u0131nda kesinlik ve \u00e7ok daha geli\u015fmi\u015f gizlilik sunar. Bu durum onlar\u0131, Ethereum altyap\u0131s\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fctmek isteyen projeler i\u00e7in son derece g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u00e7\u00f6z\u00fcm haline getirir.<\/p> <\/span><\/p> zkEVM\u2019ler, s\u0131f\u0131r bilgi kriptografisi ile Ethereum uyumlulu\u011funu birle\u015ftiren geli\u015fmi\u015f hibrit yap\u0131lard\u0131r.<\/p> Yeni teknoloji, merkeziyetsiz uygulamalar\u0131n (dApp\u2019ler) daha h\u0131zl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Bu, i\u015flem maliyetlerini de d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr. Bu sayede g\u00fcvenlik ve gizlilik \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde artar. T\u00fcm bu avantajlar, Web3 teknolojilerinin daha geni\u015f kitleler taraf\u0131ndan benimsenmesini h\u0131zland\u0131r\u0131r.<\/p> zkEVM\u2019leri Ethereum ekosistemi i\u00e7in g\u00fc\u00e7l\u00fc ve stratejik bir y\u00fckseltme haline getiren temel \u00f6zellikleri daha yak\u0131ndan inceleyelim.<\/p> Bir kripto rollup\u2019\u0131n temel amac\u0131, Ethereum a\u011f\u0131n\u0131n i\u015flem kapasitesini art\u0131rmak ve kullan\u0131c\u0131 maliyetlerini d\u00fc\u015f\u00fcrerek a\u011f\u0131 daha verimli hale getirmektir.<\/p> zkEVM\u2019ler bu hedefe, Ethereum i\u015flemlerini zincir d\u0131\u015f\u0131nda i\u015fleyip gruplar (batch) halinde birle\u015ftirerek ula\u015f\u0131r. Bu i\u015flem gruplar\u0131, tek bir s\u0131f\u0131r bilgi ispat\u0131yla do\u011frulanarak Ethereum ana a\u011f\u0131na g\u00f6nderilir.<\/p> B\u00f6ylece her i\u015flemi ayr\u0131 ayr\u0131 do\u011frulamak yerine, \u00e7ok say\u0131da i\u015flem tek seferde onaylan\u0131r. Bu yakla\u015f\u0131m, i\u015flem h\u0131z\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r ve Ethereum \u00fczerindeki veri y\u00fck\u00fcn\u00fc \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde azalt\u0131r.<\/p> Ayn\u0131 zamanda bu y\u00f6ntem, i\u015flem \u00fccretlerinide ciddi \u015fekilde d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr. Toplu do\u011frulama, gas \u00fccretlerini d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr<\/a>. B\u00f6ylece, merkeziyetsiz uygulamalar (dApp) son kullan\u0131c\u0131lar i\u00e7in daha uygun hale gelir.<\/p> Mart 2024’teki Ethereum’un Dencun y\u00fckseltmesi sonras\u0131, zkEVM\u2019ler de dahil t\u00fcm rollup \u00e7\u00f6z\u00fcmlerinin i\u015flem maliyetlerinde %80’den fazla azalma oldu. Bu durum zkEVM\u2019leri geli\u015ftiriciler ve kullan\u0131c\u0131lar i\u00e7in cazip bir \u00f6l\u00e7ekleme se\u00e7ene\u011fi haline getirmi\u015ftir.<\/p> Toplam kilitli de\u011fer (TVL) a\u00e7\u0131s\u0131ndan en b\u00fcy\u00fck zkEVM\u2019lerden baz\u0131lar\u0131 olan zkSync Era ve Scroll, i\u015flem \u00fccretlerinde en b\u00fcy\u00fck d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fc ya\u015fayan projeler oldu. Dencun y\u00fckseltmesinden \u00f6nceye k\u0131yasla bu a\u011flardaki i\u015flem \u00fccretleri %94\u2019ten fazla azald\u0131.<\/p> Bahsedilen \u00f6zellikler sayesinde, zkEVM\u2019ler oyun ve DeFi al\u0131m-sat\u0131m platformlar\u0131 gibi y\u00fcksek hacimli uygulamalar\u0131 destekleyebilecek kapasiteye sahiptir.<\/p> zkEVM’ler, s\u0131f\u0131r bilgi ispatlar\u0131n\u0131 (ZKP) do\u011frulay\u0131c\u0131 ak\u0131ll\u0131 kontratlara g\u00f6nderir. B\u00f6ylece, i\u015flemleri Ethereum\u2019un g\u00fcvenlik alt yap\u0131s\u0131yla do\u011frudan entegre olur.<\/p> Ethereum a\u011f\u0131, d\u00fcnya genelindeki binlerce ba\u011f\u0131ms\u0131z node ile \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bu nedenle, i\u015flemler ve durum de\u011fi\u015fiklikleri merkeziyetsiz olarak do\u011frulan\u0131r.<\/p> G\u00fcvene ihtiya\u00e7 duymayan (trustless) do\u011frulama mekanizmas\u0131, Ethereum\u2019un merkeziyetsiz yap\u0131s\u0131yla tam uyum i\u00e7inde \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bu sayede sistemin doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k gibi k\u00f6t\u00fc niyetli m\u00fcdahalelere kar\u015f\u0131 daha dayan\u0131kl\u0131 olmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.<\/p> zkEVM taraf\u0131ndan \u00fcretilen ispatlar Ethereum a\u011f\u0131 \u00fczerinde do\u011fruland\u0131ktan sonra, ilgili veriler kal\u0131c\u0131 olarak blok zincire kaydedilir. Bu bilgiler sonradan de\u011fi\u015ftirilemez ve silinemez. Bu durum veri b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve i\u015flem g\u00fcvenli\u011fini en \u00fcst d\u00fczeye \u00e7\u0131kar\u0131r.<\/p> ZK rollup\u2019lar\u0131 di\u011fer \u00f6l\u00e7ekleme \u00e7\u00f6z\u00fcmlerinden ay\u0131ran en belirgin \u00f6zelliklerden biri gizliliktir. S\u0131f\u0131r bilgi ispatlar\u0131 (ZKP) sayesinde, zkEVM\u2019ler i\u015flemleri ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in c\u00fczdan adresleri gibi hassas bilgileri a\u00e7\u0131klamaya gerek duymaz. Bu durum kullan\u0131c\u0131lar\u0131n gizlili\u011fini korurken i\u015flemlerin g\u00fcvenli bir \u015fekilde tamamlanmas\u0131na olanak sa\u011flar.<\/p> Ayn\u0131 zamanda, zkEVM\u2019ler Ethereum\u2019un temel ilkelerinden biri olan \u015feffafl\u0131klada uyumludur. \u0130\u015flemler herkes taraf\u0131ndan do\u011frulanabilir ve denetlenebilir niteliktedir. Ancak yaln\u0131zca gerekli olan bilgiler a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r. Bu sayede gizlilik ve \u015feffafl\u0131k dengeli bir bi\u00e7imde sa\u011flan\u0131r.<\/p> Ethereum’un kurucu orta\u011f\u0131 Vitalik Buterin, Nisan 2025’te bir a\u00e7\u0131klama yapt\u0131. Blok zincirde gizlili\u011fin merkeziyetsizli\u011fi korumada<\/a> \u00e7ok \u00f6nemli oldu\u011funu vurgulad\u0131. “Bilgi kimdeyse g\u00fc\u00e7 ondad\u0131r. Bu y\u00fczden bilgilerin merkezi yap\u0131lar taraf\u0131ndan kontrol edilmesini \u00f6nlemeliyiz,” dedi ve gizlili\u011fin \u00f6nemini vurgulad\u0131.<\/p> Buterin, zk-SNARK teknolojisinin verimlili\u011fini \u00f6vd\u00fc. Bu sistem, kimli\u011fimizi gizli tutarak g\u00fcvenilirli\u011fimizi kan\u0131tlamam\u0131za yard\u0131mc\u0131 oluyor. A\u00e7\u0131klamalar, zkEVM’lerin sadece teknik de\u011fil, ayn\u0131 zamanda etik olarak da blok zincir altyap\u0131lar\u0131nda \u00f6nemli bir rol oynayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor.<\/p> <\/span><\/p> T\u00fcm zkEVM\u2019ler ayn\u0131 temel prensiplere dayanarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Fakat Ethereum ile ne \u00f6l\u00e7\u00fcde uyumlu olduklar\u0131na g\u00f6re s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131l\u0131rlar.<\/p> Uyumluluk seviyesi artt\u0131k\u00e7a, sistem performans\u0131nda baz\u0131 \u00f6d\u00fcnler verilmesi gerekebilir. Bunun temel nedeni, Ethereum\u2019un ba\u015flang\u0131\u00e7ta s\u0131f\u0131r bilgi ispatlar\u0131 (ZKPs) dikkate al\u0131narak tasarlanmam\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r. Bu durum ZK teknolojisiyle tam uyumlulu\u011fu sa\u011flamak i\u00e7in ek \u00e7aba ve kaynak gerektirir.<\/p> 2022’de Ethereum’un kurucu orta\u011f\u0131 Vitalik Buterin, zkEVM’leri s\u0131n\u0131fland\u0131rd\u0131. Yaz\u0131s\u0131nda d\u00f6rt ana t\u00fcr\u00fc a\u00e7\u0131klad\u0131 ve bu teknolojinin farkl\u0131 yakla\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131 detayl\u0131 bir \u015fekilde ele ald\u0131.<\/p> \u0130\u015fte aralar\u0131ndaki farklar.<\/p> Bu t\u00fcrdeki zkEVM\u2019ler, Ethereum ile tam uyumluluk sunar. A\u011f\u0131n t\u00fcm i\u015flevselli\u011fini eksiksiz \u015fekilde korur. Bu y\u00fcksek benzerlik, Ethereum tabanl\u0131 merkeziyetsiz uygulamalar (dApp\u2019ler) ile kolay ileti\u015fim sa\u011flar.<\/p> Ayr\u0131ca ayn\u0131 blok gezginlerini ve i\u015flem istemcilerini kullanabilirler. Geli\u015ftiriciler a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu, entegrasyon s\u00fcre\u00e7lerini kolayla\u015ft\u0131r\u0131r. Bu sayede mevcut ara\u00e7lar\u0131n yeniden kullan\u0131lmas\u0131na olanak sa\u011flar.<\/p> Type 1 zkEVM\u2019ler, Ethereum a\u011f\u0131n\u0131 birebir taklit ettikleri i\u00e7in en uzun ispat \u00fcretim s\u00fcresine sahiptir. T\u00fcm a\u011f davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 eksiksiz \u015fekilde yeniden olu\u015fturmak, i\u015flem do\u011frulama s\u00fcrecinde ciddi hesaplama y\u00fck\u00fc olu\u015fturur.<\/p> Bahsetti\u011fimiz kategoriye \u00f6rnek olarak, tam EVM e\u015fde\u011feri mimarisiyle \u00f6ne \u00e7\u0131kan Taiko g\u00f6sterilebilir.<\/p> Type 2 zkEVM’ler, EVM ile uyumlu olmay\u0131 ama\u00e7lar. Ama\u00e7lar\u0131, Ethereum y\u0131\u011f\u0131n\u0131nda baz\u0131 teknik sadele\u015ftirmelerle daha y\u00fcksek performans sunmakt\u0131r.<\/p> \u00d6zellikle s\u0131f\u0131r bilgi ispatlar\u0131 (ZKP) a\u00e7\u0131s\u0131ndan verimsiz olan ve karma\u015f\u0131k kriptografik hesaplamalar gerektiren baz\u0131 bile\u015fenler sistemden \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r. Bu de\u011fi\u015fiklikler, ispat \u00fcretim s\u00fcrelerini \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde k\u0131saltarak i\u015flem do\u011frulama s\u00fcrecini h\u0131zland\u0131r\u0131r.<\/p> Bahsetti\u011fimiz kategoriye dahil olan Katman 2 projeleri aras\u0131nda Scroll, Linea ve Polygon zkEVM \u00f6ne \u00e7\u0131kar. Bu zincirler, mevcut ak\u0131ll\u0131 kontratlar\u0131n, geli\u015ftirici ara\u00e7lar\u0131n\u0131n ve c\u00fczdan altyap\u0131lar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu ile uyumlu \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/p> Geli\u015ftiriciler bu a\u011flara ge\u00e7erken kodlar\u0131nda herhangi bir de\u011fi\u015fiklik yapmak zorunda kalmaz. Bu durum yeni g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131klar\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kma riskini ortadan kald\u0131r\u0131r. Bu sayede ek g\u00fcvenlik denetimi (audit) ihtiyac\u0131n\u0131 azalt\u0131r.<\/p> Vitalik Buterin, ayr\u0131ca Type 2.5 zkEVM\u2019leri de tan\u0131mlar. Bu sistemler, Type 2’ye benzer \u015fekilde EVM \u00fczerinde de\u011fi\u015fiklikler yapar. Ancak ispat \u00fcretimini daha da h\u0131zland\u0131rmak ad\u0131na baz\u0131 i\u015flemlerin gas maliyetlerini bilin\u00e7li olarak art\u0131r\u0131r. Bu durum performans ile uyumluluk aras\u0131nda daha dengeli bir \u00e7\u00f6z\u00fcm sunar.<\/p> S\u0131radaki zkEVM t\u00fcrleri, ispat \u00fcretim s\u00fcresini k\u0131saltmak i\u00e7in EVM ile tam uyumluluktan biraz \u00f6d\u00fcn verir.<\/p> ZK dostu olmayan baz\u0131 \u00f6zellikler, \u00f6rne\u011fin precompile\u2019lar sistemden \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r. Sanal makinenin bellek yap\u0131s\u0131, y\u0131\u011f\u0131n y\u00f6netimi ve ak\u0131ll\u0131 kontrat kodlar\u0131n\u0131n yorumlanmas\u0131nda baz\u0131 teknik de\u011fi\u015fiklikler yap\u0131l\u0131r.<\/p> Bahsetti\u011fimiz sistemlerde \u00e7o\u011fu Ethereum tabanl\u0131 dApp \u00e7al\u0131\u015fabilir. Baz\u0131 uygulamalar, bu yeni altyap\u0131ya uyum sa\u011flamak i\u00e7in b\u00fcy\u00fck kod de\u011fi\u015fiklikleri gerektirebilir.<\/p> Type 3 zkEVM\u2019ler genellikle ara a\u015fama \u00e7\u00f6z\u00fcmler olarak de\u011ferlendirilir. Zaman i\u00e7inde precompile deste\u011fi ve ek uyumluluk katmanlar\u0131 eklenerek Type 2 ve 2.5 seviyesine ula\u015fmalar\u0131 hedeflenir.<\/p> Mevcut durum onlar\u0131 teknik olarak esnek ve ileride daha geni\u015f Ethereum uyumlulu\u011funa haz\u0131r hale getiren bir yap\u0131 haline getirir.<\/p> Type 4 zkEVM\u2019ler, Ethereum\u2019un programlama dilleri olan Solidity ve Vyper ile uyumlu olacak \u015fekilde tasarlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p> Bahsedilen bu yap\u0131lar, do\u011frudan Ethereum Sanal Makinesi (EVM) ile ayn\u0131 d\u00fczeyde \u00e7al\u0131\u015fmaz. Bu durum onlar\u0131 EVM ile daha az birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilir h\u00e2le getirir. Bu t\u00fcr zkEVM\u2019ler, Solidity ile yaz\u0131lan ak\u0131ll\u0131 kontratlar\u0131 ZK uyumlu bir formata derleyerek \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131r.<\/p> Bahsedilen y\u00f6ntem sayesinde en h\u0131zl\u0131 ispat s\u00fcrelerine ula\u015f\u0131l\u0131r. Ancak, kontrat adresleri farkl\u0131 olabilir. Fakat pek \u00e7ok Ethereum tabanl\u0131 dApp bu a\u011flarda do\u011frudan \u00e7al\u0131\u015fmayabilir.<\/p> Type 4 zkEVM\u2019ler genellikle belirli kullan\u0131m alanlar\u0131na g\u00f6re optimize edilir. \u00d6rne\u011fin, sadece oyunlar i\u00e7in geli\u015ftirilen Immutable X, bu kategoriye giren \u00f6zel bir ZK rollup\u2019t\u0131r.<\/p> Daha geni\u015f kullan\u0131m ama\u00e7lar\u0131na sahip Type 4 zkEVM\u2019ler aras\u0131nda zkSync Era ve Starknet \u00f6ne \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p> L2Beat verilerine g\u00f6re, zkSync Era ve Starknet gibi Type 4 zkEVM\u2019ler, en y\u00fcksek toplam kilitli de\u011fere (TVL) sahip a\u011flar aras\u0131nda bulunuyor. Bu durum, kripto toplulu\u011funun \u00f6l\u00e7eklenebilirlik ve y\u00fcksek performansa nas\u0131l \u00f6ncelik verdi\u011fini g\u00f6sterir.<\/p> Buna kar\u015f\u0131n, merkeziyetsiz finans (DeFi) alan\u0131nda uyumluluk \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor. Bu y\u00fczden, Ethereum dApp\u2019leriyle kolayca entegrasyon sa\u011flayan Type 1 ve Type 2 zkEVM\u2019ler daha fazla tercih ediliyor. Sonu\u00e7 olarak, bu zkEVM\u2019ler sekt\u00f6rde bask\u0131n bir konumda.<\/p> <\/span><\/p> zkEVM\u2019ler, Ethereum ve di\u011fer Katman 2 \u00e7\u00f6z\u00fcmlerine k\u0131yasla sunduklar\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc avantajlarla dikkat \u00e7eker.<\/p> \u00d6l\u00e7eklenebilirlik:<\/strong> Her kripto rollup\u2019\u0131n temel hedefi, ba\u011fl\u0131 bulundu\u011fu ana zincirin i\u015flem kapasitesini art\u0131rmakt\u0131r. zkEVM\u2019ler bu hedefi ba\u015far\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirir. \u0130\u015flemleri Ethereum ana zinciri d\u0131\u015f\u0131nda i\u015fleyerek, saniyede y\u00fczlerce hatta binlerce i\u015flemi sorunsuz \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015ftirebilir. Bu durum a\u011f t\u0131kan\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 azalt\u0131rken, Ethereum\u2019un verimlili\u011fini \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde art\u0131r\u0131r.<\/p>\n<\/li>\n D\u00fc\u015f\u00fck Gas \u00dccretleri:<\/strong> zkEVM\u2019ler, \u00e7ok say\u0131da i\u015flemi tek bir s\u0131f\u0131r bilgi ispat\u0131yla do\u011frulayarak zincire iletir. Bu toplu do\u011frulama y\u00f6ntemi, i\u015flem ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen gas maliyetlerini ciddi \u015fekilde d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr. Sonu\u00e7 olarak, merkeziyetsiz uygulamalar\u0131n (dApp) \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve Katman 2 i\u015flemleri kullan\u0131c\u0131lar i\u00e7in \u00e7ok daha ekonomik hale gelir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde zkEVM\u2019lerde ortalama i\u015flem \u00fccretleri, Ethereum ana a\u011f\u0131na k\u0131yasla 10 ila 20 kat daha d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul> Kesinlik (Finality):<\/strong> Optimistic rollup\u2019lar\u0131n aksine, zkEVM\u2019ler i\u015flemleri do\u011frulamak i\u00e7in 7 g\u00fcnl\u00fck bir itiraz s\u00fcresine ihtiya\u00e7 duymaz. Her i\u015flem, zincir d\u0131\u015f\u0131 olarak s\u0131f\u0131r bilgi ispatlar\u0131 (ZKP) ile \u00f6nceden do\u011fruland\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in i\u015flemler neredeyse an\u0131nda kesinli\u011fe ula\u015f\u0131r. Bu durum kullan\u0131c\u0131 deneyimini h\u0131zland\u0131r\u0131r ve a\u011f g\u00fcvenli\u011fini art\u0131r\u0131r.<\/p>\n<\/li>\n Ethereum dApp\u2019leriyle Entegre \u00c7al\u0131\u015fma:<\/strong> Geleneksel ZK rollup\u2019lar\u0131n s\u0131n\u0131rl\u0131 uyumlulu\u011funun aksine, zkEVM\u2019ler Ethereum Sanal Makinesi\u2019ni (EVM) tam ve k\u0131smi olarak taklit ederek Ethereum dApp\u2019leriyle do\u011frudan uyum sa\u011flar. Bu sayede geli\u015ftiriciler, mevcut uygulamalar\u0131 kodlar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmeden kolayca zkEVM ortam\u0131na ta\u015f\u0131yabilir.<\/p>\n<\/li>\n Geli\u015fmi\u015f Gizlilik:<\/strong> zkEVM\u2019ler, t\u00fcm i\u015flemleri s\u0131f\u0131r bilgi ispatlar\u0131yla do\u011frulayarak kullan\u0131c\u0131lara ekstra bir gizlilik katman\u0131 sunar. Bu \u00f6zellik, optimistic rollup\u2019lar ve di\u011fer Katman 2 \u00e7\u00f6z\u00fcmlerinde bulunmayan bir g\u00fcvenlik ve gizlilik avantaj\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n<\/li>\n A\u011f Etkisi (Network Effect):<\/strong> zkEVM\u2019ler, Ethereum ekosisteminde y\u0131llar i\u00e7inde olu\u015fmu\u015f g\u00fc\u00e7l\u00fc altyap\u0131dan yararlan\u0131r. Geli\u015ftiriciler, mevcut kod k\u00fct\u00fcphaneleri, ara\u00e7lar ve dok\u00fcmantasyon sayesinde yeni uygulamalar\u0131 daha h\u0131zl\u0131, daha g\u00fcvenli ve daha d\u00fc\u015f\u00fck maliyetle geli\u015ftirebilir. Bu durum zkEVM\u2019lerin benimsenmesini ve b\u00fcy\u00fcmesini \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde destekler.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul> <\/span><\/p> zkEVM’lerin Katman 2 pazar\u0131ndaki pay\u0131 h\u00e2l\u00e2 s\u0131n\u0131rl\u0131. Bunun temel nedenleri, Ethereum’un \u00f6l\u00e7eklenmesinde bu teknolojinin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7en baz\u0131 yap\u0131sal k\u0131s\u0131tlamalard\u0131r. Bu noktada zkEVM\u2019lerin geli\u015ftirilmesi gereken ba\u015fl\u0131ca alanlar \u015funlard\u0131r.<\/p> Uygulama Karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131:<\/strong> Ethereum Sanal Makinesi (EVM), ba\u015flang\u0131\u00e7ta s\u0131f\u0131r bilgi hesaplamalar\u0131n\u0131 destekleyecek \u015fekilde tasarlanmam\u0131\u015ft\u0131r. Bu durum, zkEVM mimarilerinin in\u015fas\u0131n\u0131 teknik a\u00e7\u0131dan son derece karma\u015f\u0131k h\u00e2le getirir. Geli\u015ftiricilerin, EVM\u2019in y\u0131\u011f\u0131n (stack) tabanl\u0131 yap\u0131s\u0131na, i\u015flem kodlar\u0131na (opcode) ve veri saklama y\u00f6ntemine \u00f6zel uyarlamalar yapmas\u0131 gerekir. Bu durum geli\u015ftirme s\u00fcrecini zaman al\u0131c\u0131 ve maliyetli k\u0131lar.<\/p>\n<\/li>\n\n
zkEVM\u2019i Anlamak<\/strong><\/h2>
![\"zkEVM](\"https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/04\/24082028\/1745482828-zkevm-nedir.png\")
<\/p>![\"zkEVM](\"https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/04\/24082033\/1745482833-zkevm-nedir-2.png\")
<\/p>zkEVM Nas\u0131l \u00c7al\u0131\u015f\u0131r?<\/strong><\/h2>
\n
zkEVM’de S\u0131f\u0131r Bilgi \u0130spatlar\u0131 (ZKP’ler)<\/strong><\/h3>
\n
zk-Rollup\u2019lar ve Geleneksel Katman 2 \u00d6l\u00e7ekleme \u00c7\u00f6z\u00fcmleri Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmas\u0131<\/strong><\/h3>
Ethereum ve Ak\u0131ll\u0131 Kontratlarla Uyumluluk<\/strong><\/h3>
![\"S\u0131f\u0131r](\"https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/04\/24082039\/1745482839-zkevm-nedir-3.jpg\")
<\/p>zkEVM’in Temel \u00d6zellikleri<\/strong><\/h2>
\u00d6l\u00e7eklenebilirlik ve Gas \u00dccreti Azalt\u0131m\u0131<\/strong><\/h3>
![\"Toplam](\"https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/04\/24082045\/1745482844-zkevm-nedir-4.jpg\")
<\/p>![\"Toplam](\"https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/04\/24082048\/1745482848-zkevm-nedir-5.png\")
<\/p>G\u00fcvenlik ve Merkeziyetsizlik<\/strong><\/h3>
Gizlilik \u0130yile\u015ftirmeleri<\/strong><\/h3>
zkEVM T\u00fcrleri<\/strong><\/h2>
T\u00fcr 1: Tam EVM E\u015fde\u011feri<\/strong><\/h3>
T\u00fcr 2: EVM\u2019e Yak\u0131n E\u015fde\u011fer<\/strong><\/h3>
T\u00fcr 3: Neredeyse EVM E\u015fde\u011feri<\/strong><\/h3>
T\u00fcr 4: Y\u00fcksek D\u00fczey Programlama Diline E\u015fde\u011fer<\/strong><\/h3>
![\"Y\u00fckselecek](\"https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/04\/24082056\/1745482856-zkevm-nedir-7.png\")
<\/p>zkEVM\u2019in Faydalar\u0131<\/strong><\/h2>
\n
![\"Y\u00fckselecek](\"https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/04\/24082101\/1745482861-zkevm-nedir-8.jpg\")
<\/p>\n
zkEVM\u2019in S\u0131n\u0131rlamalar\u0131<\/strong><\/h2>
\n
![\"Altcoin](\"https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/04\/24082105\/1745482865-zkevm-nedir-9.png\")
<\/h3>![\"Bo\u011fa](\"https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/04\/24082110\/1745482869-zkevm-nedir-10.png\")
<\/p>![\"zkEVM](\"https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/04\/24082114\/1745482873-zkevm-nedir-11.png\")
<\/p>