Temel Noktalar<\/strong><\/p>\n <\/span><\/p><\/div><\/div><\/span><\/p> <\/span><\/p> S\u0131f\u0131r bilgi kan\u0131t\u0131 nedir, s\u0131f\u0131r bilgi kan\u0131t\u0131, bir bilginin do\u011frulu\u011funu, bilgiyi a\u00e7\u0131klamadan kan\u0131tlamaya yarayan kriptografik bir y\u00f6ntemdir. \u00d6zellikle gizlili\u011fi koruyan blok zincir uygulamalar\u0131nda kullan\u0131l\u0131r.<\/p> Blok zincir teknolojisi<\/a> merkeziyet\u00e7i de\u011fildir. Bu y\u00fczden kriptografi kripto d\u00fcnyas\u0131nda \u00e7ok \u00f6nemlidir. Merkezi olmayan kamuya a\u00e7\u0131k blok zincirlerde g\u00fcvenlik sa\u011flamak i\u00e7in kriptografik y\u00f6ntemler kullan\u0131l\u0131r. Bu, verilerin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc korur ve k\u00f6t\u00fc niyetli davran\u0131\u015flar\u0131 \u00f6nler. Oyun teorisine dayal\u0131 mekanizmalar da bu s\u00fcre\u00e7te \u00f6nemli bir rol oynar.<\/p> Merkezi yap\u0131ya sahip geleneksel dijital sistemlerde bile, bilgi ve de\u011ferlerin g\u00fcvenli aktar\u0131m\u0131 i\u00e7in kriptografi gereklidir.<\/p> \u015eifreleme, hashing ve dijital imza gibi kriptografik teknikler, hassas verileri korur. Bu y\u00f6ntemler, mesajla\u015fma uygulamalar\u0131nda ve blok zincir a\u011flar\u0131nda<\/a> kullan\u0131l\u0131r. Yetkisiz eri\u015fimi \u00f6nlemek i\u00e7in kritik \u00f6neme sahiptirler.<\/p> S\u0131f\u0131r bilgi kan\u0131t\u0131, alandaki \u00f6nemli yeniliklerden biridir. Bu y\u00f6ntem, bir taraf\u0131n di\u011ferine bir bilginin do\u011frulu\u011funu, o bilginin i\u00e7eri\u011fini g\u00f6stermeden kan\u0131tlamas\u0131n\u0131 sa\u011flar. \u00d6rne\u011fin, do\u011fum tarihinizi payla\u015fmadan yaln\u0131zca 18 ya\u015f\u0131ndan b\u00fcy\u00fck oldu\u011funuzu kan\u0131tlamak bu teknolojiyle m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p> \u0130lk ba\u015fta sezgilere ayk\u0131r\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcnsede, bu y\u00f6ntem bilimsel olarak do\u011frulanm\u0131\u015f ve bir\u00e7ok alanda ba\u015far\u0131yla uygulanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p> Uzmanlara g\u00f6re s\u0131f\u0131r bilgi kan\u0131tlar\u0131, kripto sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn gelece\u011finde kilit bir rol oynayacakt\u0131r. Ethereum’un kurucular\u0131ndan Vitalik Buterin, bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc desteklemektedir. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki on y\u0131lda, s\u0131f\u0131r bilgi rollup’lar\u0131n\u0131n iyimser rollup’lar\u0131n yerini alaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir. Bu de\u011fi\u015fim, Ethereum ekosisteminde b\u00fcy\u00fck bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm yaratacak.<\/p> \u015eifreleme teknikleri binlerce y\u0131ld\u0131r kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Fakat hashing (karma algoritmalar\u0131) 1950\u2019li y\u0131llarda kavramsalla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. S\u0131f\u0131r bilgi kan\u0131t\u0131 (Zero-Knowledge Proof \u2013 ZKP) kavram\u0131 1985 y\u0131l\u0131nda MIT’den Shafi Goldwasser, Silvio Micali ve Charles Rackoff taraf\u0131ndan geli\u015ftirildi.<\/p> Bahsedilen \u00fc\u00e7l\u00fc, “Etkile\u015fimli \u0130spat Sistemlerinde Bilgi Karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131” adl\u0131 makalelerinde ZKP’nin bir ifadenin do\u011frulu\u011funu kan\u0131tlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Ayr\u0131ca, bu s\u00fcreci ba\u015fka bilgi if\u015fa etmeden ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fini de vurguluyor.<\/p> \u0130lgin\u00e7tir ki, bu makale ilk sunuldu\u011funda, d\u00fcnyan\u0131n en prestijli bilgisayar bilimi konferanslar\u0131ndan biri olan IEEE Symposium on Foundations of Computer Science (FOCS) taraf\u0131ndan \u201canla\u015f\u0131lmas\u0131 zor ve i\u015fe yaramaz\u201d bulunarak \u00fc\u00e7 kez reddedilmi\u015ftir. Ancak 1985 y\u0131l\u0131nda nihayet yay\u0131mlanm\u0131\u015f ve kriptografi tarihinde bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 olmu\u015ftur.<\/p> Yakla\u015f\u0131k 30 y\u0131l sonra, 2013\u2019te Shafi Goldwasser ve Silvio Micali, bilgisayar biliminin en sayg\u0131n \u00f6d\u00fcl\u00fc olan A.M. Turing \u00d6d\u00fcl\u00fc\u2019ne lay\u0131k g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu \u00f6d\u00fcl, kriptografi alan\u0131ndaki \u00f6nc\u00fc \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ve \u00f6zellikle s\u0131f\u0131r bilgi kan\u0131t\u0131na yapt\u0131klar\u0131 katk\u0131lar nedeniyle verilmi\u015ftir.<\/p> Zamanla ZKP \u00fczerine bir\u00e7ok akademik \u00e7al\u0131\u015fma geli\u015ftirilmi\u015ftir. Bu teknolojinin temelleri daha fazla sa\u011flamla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalardan baz\u0131lar\u0131, halka a\u00e7\u0131k blok zincir a\u011f\u0131 olan Algorand\u2019\u0131n kurucusu Silvio Micali\u2019ye aittir.<\/p> Bug\u00fcn s\u0131f\u0131r bilgi kan\u0131tlar\u0131, \u00f6zellikle blok zincir teknolojisinde aktif olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r. Dijital g\u00fcvenlikten kimlik do\u011frulamaya kadar bir\u00e7ok bilgisayar bilimi alan\u0131nda test edilmeye devam etmektedir.<\/p> <\/span><\/p> Klasik bir s\u0131f\u0131r bilgi kan\u0131t\u0131 (ZKP) s\u00fcrecinde, bir ki\u015fi (kan\u0131tlay\u0131c\u0131), ba\u015fka bir ki\u015fiyi (do\u011frulay\u0131c\u0131) belirli bir bilginin do\u011fru oldu\u011funa ikna etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Ancak bu bilginin ne oldu\u011funu, neden ve nas\u0131l do\u011fru oldu\u011funu asla if\u015fa etmez.<\/p> Kan\u0131tlay\u0131c\u0131, rastgele tahmin yapmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ger\u00e7ekten bilgiye sahip oldu\u011funu g\u00f6stermek i\u00e7in belirli ad\u0131mlar\u0131 takip ederek bir dizi i\u015flem ger\u00e7ekle\u015ftirir.<\/p> Bahsedilen senaryolarda ZKP\u2019ler etkile\u015fimli olarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Yani kan\u0131tlay\u0131c\u0131 ve do\u011frulay\u0131c\u0131 aras\u0131nda kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 bir ileti\u015fim kurulur. Ancak bu durum, kan\u0131tlay\u0131c\u0131n\u0131n her do\u011frulay\u0131c\u0131ya ayr\u0131 ayr\u0131 ayn\u0131 s\u00fcreci uygulamas\u0131 gerekti\u011fi anlam\u0131na gelir.<\/p> Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, etkile\u015fimsiz s\u0131f\u0131r bilgi kan\u0131tlar\u0131 ise, kan\u0131tlay\u0131c\u0131n\u0131n yaln\u0131zca tek bir ispat olu\u015fturmas\u0131n\u0131 ve bu kan\u0131t\u0131n herkes taraf\u0131ndan, standart bir y\u00f6ntemle do\u011frulanmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.<\/p> ZKP sistemleri hangi bi\u00e7imde olursa olsun, \u00fc\u00e7 temel ilkeye dayan\u0131r.<\/p> Teknolojinin nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 daha iyi anlamak i\u00e7in, s\u0131f\u0131r bilgi kan\u0131t\u0131na dair baz\u0131 \u00f6rnekleri inceleyelim.<\/p> \u00d6ncelikle, bu y\u00f6ntemin temelini olu\u015fturan etkile\u015fimli s\u0131f\u0131r bilgi kan\u0131t\u0131 \u00f6rnekleriyle ba\u015flayal\u0131m.<\/p> Haydi \u015fimdi \u201cfarkl\u0131 olan\u0131 bul\u201d tarz\u0131nda bir bulmacaya g\u00f6z atal\u0131m. Kar\u015f\u0131n\u0131zda hamster emojilerinden olu\u015fan bir g\u00f6rsel bulunmaktad\u0131r.<\/p> Emojilerden biri di\u011ferlerinden farkl\u0131d\u0131r. Ancak bu \u00f6rnekte \u00f6nemli olan \u015fey \u015fudur. Siz fark\u0131 g\u00f6remiyorsunuz ve hangisinin farkl\u0131 oldu\u011funu belirlemeniz m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Bu senaryo, s\u0131f\u0131r bilgi kan\u0131t\u0131 mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamak i\u00e7in etkili bir ba\u015flang\u0131\u00e7 sunar.<\/p> ZKP protokol\u00fc sayesinde, farkl\u0131 olan hamster\u0131n hangisi oldu\u011funu bildi\u011fimi size kan\u0131tlayabilirim. Ancak bu hamster\u0131n g\u00f6r\u00fcnt\u00fcdeki konumunu a\u00e7\u0131klamam. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu bilgiyi gizli tutmak isterim. Peki bunu nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015ftirebilirim?<\/p> Bunun i\u00e7in, g\u00f6rselden daha b\u00fcy\u00fck boyutta siyah bir karton al\u0131r ve \u00fczerine yaln\u0131zca tek bir k\u00fc\u00e7\u00fck pencere a\u00e7ar\u0131m. Ard\u0131ndan bu kartonu g\u00f6r\u00fcnt\u00fcn\u00fcn \u00fczerine yerle\u015ftirir, yaln\u0131zca farkl\u0131 olan hamster\u0131 g\u00f6sterecek \u015fekilde hizalar\u0131m.<\/p> Bu sayede siz sadece bu farkl\u0131 hamster\u0131 g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. B\u00f6ylece onu bildi\u011fime ikna olursunuz. Ancak kartonun geri kalan k\u0131sm\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fcy\u00fc \u00f6rtt\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in, hamster\u0131n resmin genelindeki konumunu bilmeniz m\u00fcmk\u00fcn olmaz.<\/p> Bahsetti\u011fimiz y\u00f6ntem, s\u0131f\u0131r bilgi kan\u0131t\u0131n\u0131n temel mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 basit ve g\u00f6rsel bir \u015fekilde ortaya koyar. Bilgiyi kan\u0131tlamak m\u00fcmk\u00fcn olur, ancak i\u00e7eri\u011fi a\u00e7\u0131klamak gerekmez.<\/p> Bir ba\u015fka \u00f6rnekle devam edelim. Diyelim ki renk k\u00f6r\u00fc bir arkada\u015f\u0131n\u0131z var ve ye\u015fil ile k\u0131rm\u0131z\u0131y\u0131 ay\u0131rt edemiyor. Elinizdeki iki karttan biri ye\u015fil, di\u011feri k\u0131rm\u0131z\u0131. Bu kartlar\u0131n farkl\u0131 renklerde oldu\u011funu ona kan\u0131tlamak istiyorsunuz, ama hangi kart\u0131n hangi renk oldu\u011funu s\u00f6ylemeden.<\/p> Arkada\u015f\u0131n\u0131z (do\u011frulay\u0131c\u0131), iki kart\u0131 eline al\u0131yor. Siz, ba\u015flang\u0131\u00e7ta hangi kart\u0131n hangi elde oldu\u011funu dikkatlice g\u00f6zlemliyorsunuz. Ard\u0131ndan arkada\u015f\u0131n\u0131z kartlar\u0131 arkas\u0131nda saklay\u0131p, isterse yerlerini de\u011fi\u015ftiriyor, isterse oldu\u011fu gibi b\u0131rak\u0131yor. Kartlar tekrar ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda, siz renkleri ay\u0131rt edebildi\u011finiz i\u00e7in kartlar\u0131n yer de\u011fi\u015ftirip de\u011fi\u015ftirmedi\u011fini hemen anlayabiliyorsunuz.<\/p> Arkada\u015f\u0131n\u0131z bu sonuca sadece bir defa bakarsa, do\u011fru tahmin etme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131n %50 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnebilir. Ancak bu s\u00fcreci defalarca tekrarlarsa, sadece \u015fansla bu kadar isabetli olamayaca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 fark eder.<\/p> Her turda rastgele de\u011fi\u015ftirme ve de\u011fi\u015ftirmeme karar\u0131 verdi\u011finde, sizin do\u011fru tahmin etme ihtimaliniz azalmaya ba\u015flar. \u00d6rne\u011fin bu deney 10 kez tekrarland\u0131\u011f\u0131nda, renkleri ay\u0131rt edemeyen birinin t\u00fcm turlarda do\u011fru tahmin etme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 yaln\u0131zca %0,09\u2019dur.<\/p> Mevcut durumda, arkada\u015f\u0131n\u0131z\u0131n sizin ger\u00e7ekten renkleri ay\u0131rt edebildi\u011finize ve kartlar\u0131n farkl\u0131 oldu\u011funu bildi\u011finize ikna olmas\u0131na yeterlidir.<\/p> Her ne kadar bu y\u00f6nteme \u201cs\u0131f\u0131r bilgi kan\u0131t\u0131\u201d densede, bu t\u00fcr ispatlarda \u015fans fakt\u00f6r\u00fc tamamen s\u0131f\u0131r de\u011fildir. Ancak hata pay\u0131, pratikte yok denecek kadar k\u00fc\u00e7\u00fck oldu\u011fu i\u00e7in bu y\u00f6ntem son derece g\u00fcvenilir kabul edilir.<\/p> <\/span><\/p> S\u0131f\u0131r bilgi kan\u0131tlar\u0131n\u0131n, s\u00fcrece kat\u0131lan taraflar, ispat s\u00fcresi, do\u011frulama s\u00fcresi ve di\u011fer fakt\u00f6rlere ba\u011fl\u0131 olarak \u00e7e\u015fitli t\u00fcrleri vard\u0131r.<\/p> En yayg\u0131n t\u00fcrlerden baz\u0131lar\u0131n\u0131 inceleyelim ve etkile\u015fimli ile etkile\u015fimsiz ZKP\u2019lerle ba\u015flayal\u0131m.<\/p> Etkile\u015fimli s\u0131f\u0131r bilgi kan\u0131tlar\u0131 (ZKP), kan\u0131tlay\u0131c\u0131 (prover) ile do\u011frulay\u0131c\u0131 (verifier) aras\u0131nda \u00e7ift y\u00f6nl\u00fc bir ileti\u015fim gerektirir.<\/p> Kan\u0131tlay\u0131c\u0131, elindeki do\u011fru bilgiye sahip oldu\u011funu kan\u0131tlamak i\u00e7in bir dizi do\u011frulama testine tabi tutulur. Ancak bu bilginin i\u00e7eri\u011fini asla a\u00e7\u0131klamaz.<\/p> \u00d6nceki \u00f6rnekde bu kategoriye girmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc s\u00fcrece her iki taraf\u0131n aktif olarak kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir etkile\u015fim s\u00f6z konusudur.<\/p> Etkile\u015fimli ZKP\u2019lerin en bilinen \u00f6rneklerinden biri ise “Ali Baba Ma\u011faras\u0131” benzetmesidir. Bu senaryoda halka \u015feklinde bir ma\u011fara hayal edin.<\/p> Ma\u011faran\u0131n yaln\u0131zca bir giri\u015fi vard\u0131r ve halkay\u0131 tamamlayan noktada \u015fifreyle a\u00e7\u0131lan bir kap\u0131 bulunur. Alice, bu kap\u0131n\u0131n \u015fifresini bildi\u011fini iddia eder fakat do\u011frudan payla\u015fmak istemez.<\/p> Bahsedilen iddiay\u0131 kan\u0131tlamak i\u00e7in ma\u011faraya sol veya sa\u011f yoldan girer. Bu esnada do\u011frulay\u0131c\u0131 olan Bob, giri\u015fte bekler ve Alice\u2019e rastgele bir yol se\u00e7erek o yoldan \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 ister.<\/p> E\u011fer Alice kap\u0131n\u0131n \u015fifresini biliyorsa, kap\u0131y\u0131 kullanarak istedi\u011fi y\u00f6nden \u00e7\u0131kabilir. Bu deneme birka\u00e7 kez tekrarland\u0131\u011f\u0131nda ve Alice her seferinde Bob\u2019un istedi\u011fi taraftan \u00e7\u0131kmay\u0131 ba\u015far\u0131rsa, Bob onun ger\u00e7ekten \u015fifreyi bildi\u011fine ikna olur. \u00dcstelik bu s\u00fcre\u00e7 boyunca \u015fifrenin ne oldu\u011fu hakk\u0131nda en ufak bir bilgi edinmeden.<\/p> Bahsetti\u011fimiz \u00f6rnek, etkile\u015fimli ZKP\u2019lerin do\u011frulu\u011fu kan\u0131tlama ve bilgi gizlili\u011fini koruma a\u00e7\u0131s\u0131ndan nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 sade bir \u015fekilde ortaya koyar.<\/p> G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, etkile\u015fimli s\u0131f\u0131r bilgi kan\u0131tlar\u0131 aktif ileti\u015fim gerektirir. Bu t\u00fcr ZKP\u2019ler g\u00fcvenli kimlik do\u011frulama sistemlerinde kullan\u0131labilir. Ancak blok zincirlerde yayg\u0131n olarak tercih edilmez.<\/p> Etkile\u015fimsiz s\u0131f\u0131r bilgi kan\u0131tlar\u0131 (ZKP), kan\u0131tlay\u0131c\u0131 ile do\u011frulay\u0131c\u0131 aras\u0131nda ger\u00e7ek zamanl\u0131 ileti\u015fim gereksinimini ortadan kald\u0131r\u0131r.<\/p> Bahsedilen yap\u0131 sayesinde, kan\u0131tlay\u0131c\u0131 yaln\u0131zca bir kez kriptografik bir ispat \u00fcretir. Bu ispat, kan\u0131tlay\u0131c\u0131 \u00e7evrimd\u0131\u015f\u0131 olsa bile herkes taraf\u0131ndan herhangi bir zamanda do\u011frulanabilir.<\/p> Etkile\u015fim gerektirmedi\u011finden, bu t\u00fcr ZKP\u2019ler blok zincir sistemleri i\u00e7in \u00e7ok daha \u00f6l\u00e7eklenebilir ve uygulama a\u00e7\u0131s\u0131ndan daha elveri\u015flidir. \u00d6zellikle dijital kimlik<\/a> sistemlerinde, belirli ko\u015fullar\u0131n sa\u011fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlamak i\u00e7in kullan\u0131labilir. Ayr\u0131ca bunu yaparken ki\u015fisel verilerin gizlili\u011fini korur.<\/p> Mevcut etkile\u015fimsiz ZKP yakla\u015f\u0131m\u0131, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde blok zincir d\u00fcnyas\u0131nda yayg\u0131n \u015fekilde kullan\u0131lan zk-SNARK ve zk-STARK teknolojilerinin temelini olu\u015fturur.<\/p> Teknolojiler, \u00f6zellikle g\u00fcvenli, h\u0131zl\u0131 ve gizlilik odakl\u0131 do\u011frulama s\u00fcre\u00e7leri gerektiren uygulamalarda kritik rol oynamaktad\u0131r.<\/p> Kripto d\u00fcnyas\u0131nda kullan\u0131lan iki pop\u00fcler ZKP kategorisi zk-SNARK’lar ve zk-STARK’lard\u0131r.<\/p> \u015eimdi bu sistemlerin nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 inceleyelim.<\/p> zk-SNARK’lar (S\u0131f\u0131r Bilgiye Dayal\u0131 \u00d6zl\u00fc Etkile\u015fimsiz Bilgi Kan\u0131t\u0131)<\/strong><\/p> zk-SNARK\u2019lar, bir bilginin do\u011frulu\u011funu, i\u00e7eri\u011fini a\u00e7\u0131klamadan kan\u0131tlamay\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan s\u0131f\u0131r bilgi kan\u0131t\u0131 t\u00fcrlerinden biridir. \u201c\u00d6zl\u00fc\u201d olarak tan\u0131mlanmalar\u0131n\u0131n sebebi, olu\u015fturulan ispatlar\u0131n son derece k\u00fc\u00e7\u00fck boyutlu olmas\u0131d\u0131r. Bu sayede do\u011frulama s\u00fcrecinin h\u0131zl\u0131 ve verimli \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015ftirilebilmesidir.<\/p> Genellikle eliptik e\u011frilere dayal\u0131 matematiksel yap\u0131lar kullan\u0131larak in\u015fa edilirler. Bu sistemlerin \u00e7al\u0131\u015fabilmesi i\u00e7in g\u00fcvenilir bir ba\u015flang\u0131\u00e7 (trusted setup) s\u00fcrecine ihtiya\u00e7 duyulur.<\/p> Gelinen a\u015famada belirli parametreler olu\u015fturulur ve sistemin g\u00fcvenli\u011fi bu parametrelerin gizlili\u011fine ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p> zk-SNARK tabanl\u0131 ispatlar, Ethereum a\u011f\u0131nda \u00f6zellikle kullan\u0131c\u0131 gizlili\u011fini koruyan ak\u0131ll\u0131 s\u00f6zle\u015fmelerde<\/a> yayg\u0131n olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r. Ayn\u0131 zamanda ZCash gibi gizlilik odakl\u0131 kripto paralarda \u00f6nemli rol oynar.<\/p> Mevcut durum sayesinde, i\u015flem detaylar\u0131, \u00f6rne\u011fin g\u00f6nderici ve al\u0131c\u0131 adresleri ile i\u015flem miktar\u0131 gizli tutulurken, i\u015flemin ge\u00e7erlili\u011fi matematiksel olarak kan\u0131tlanabilir.<\/p> <\/p> Art\u0131lar\u0131<\/strong><\/p>\n <\/p> <\/p><\/div><\/div><\/div> Eksileri<\/strong><\/p>\n <\/p> <\/p><\/div><\/div><\/div><\/div> zk-STARK’lar (S\u0131f\u0131r Bilgiye Dayal\u0131 \u00d6l\u00e7eklenebilir ve \u015eeffaf Bilgi Kan\u0131t\u0131)<\/strong><\/p> Etkile\u015fimsiz s\u0131f\u0131r bilgi kan\u0131tlar\u0131n\u0131n bir di\u011fer geli\u015fmi\u015f t\u00fcr\u00fc olan zk-STARK\u2019lar, zk-SNARK\u2019lar\u0131n daha \u00f6l\u00e7eklenebilir bir versiyonu olarak \u00f6ne \u00e7\u0131kar.<\/p> Bahsedilen yap\u0131da \u201cS\u201d harfi, \u201c\u00f6zl\u00fc\u201d (succinct) yerine \u201c\u00f6l\u00e7eklenebilir\u201d (scalable) anlam\u0131na gelir. B\u00fcy\u00fck hacimli hesaplamalar\u0131 g\u00fcvenli ve etkili bi\u00e7imde i\u015fleyebilme kapasitesini ifade eder.<\/p> zk-STARK\u2019lar\u0131n en dikkat \u00e7ekici avantajlar\u0131ndan biri, g\u00fcvenilir bir ba\u015flang\u0131\u00e7 (trusted setup) gerektirmemeleridir. Bu sayede sistem, daha \u015feffaf ve daha g\u00fcvenli bir altyap\u0131 sunar.<\/p> Ancak bu yakla\u015f\u0131m\u0131n \u00f6nemli bir dezavantaj\u0131da vard\u0131r: zk-STARK\u2019larla \u00fcretilen ispatlar, zk-SNARK\u2019lara k\u0131yasla \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck boyutludur. Bu durum \u00f6zellikle blok zincir a\u011flar\u0131nda i\u015flem ger\u00e7ekle\u015ftirilirken daha y\u00fcksek gas \u00fccretleri<\/a> anlam\u0131na gelebilir.<\/p> zk-STARK teknolojisi, gizlili\u011fin korunmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra y\u00fcksek d\u00fczeyde hesaplama g\u00fcc\u00fcne ihtiya\u00e7 duyan merkeziyetsiz uygulamalar (dApp\u2019ler) i\u00e7in idealdir.<\/p> StarkNet, Ethereum ve Bitcoin a\u011flar\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7eklendirmek i\u00e7in zk-STARK kullanan pop\u00fcler bir platformdur.<\/p> <\/p> Art\u0131lar\u0131<\/strong><\/p>\n <\/p> <\/p><\/div><\/div><\/div> Eksileri<\/strong><\/p>\n <\/p> <\/p><\/div><\/div><\/div><\/div> \u00d6zetlemek gerekirse, i\u015fte ikisi aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma.<\/p>\n
S\u0131f\u0131r Bilgi Kan\u0131t\u0131na Giri\u015f<\/strong><\/h2>
S\u0131f\u0131r Bilgi Kan\u0131tlar\u0131n\u0131n K\u0131sa Tarihi<\/strong><\/h3>
S\u0131f\u0131r Bilgi Kan\u0131tlar\u0131 Nas\u0131l \u00c7al\u0131\u015f\u0131r<\/strong><\/h2>
\n
S\u0131f\u0131r Bilgi Kan\u0131t\u0131 \u00d6rnekleri<\/strong><\/h3>
![\"s\u0131f\u0131r](\"https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/04\/24073139\/1745479898-sifir-bilgi-kaniti-nedir.jpg\")
<\/p>![\"Kriptoda](\"https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/04\/24073142\/1745479902-sifir-bilgi-kaniti-nedir-2.png\")
<\/p>S\u0131f\u0131r Bilgi Kan\u0131t\u0131 T\u00fcrleri<\/strong><\/h2>
Etkile\u015fimli S\u0131f\u0131r Bilgi kan\u0131tlar\u0131<\/strong><\/h3>
![\"Kriptoda](\"https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/04\/24073147\/1745479907-sifir-bilgi-kaniti-nedir-3.png\")
<\/p>Etkile\u015fimsiz S\u0131f\u0131r Bilgi Kan\u0131tlar\u0131<\/strong><\/h3>
zk-SNARK’lar ve zk-STARK’lar<\/strong><\/h3>
\n
\n
\n
\n
![\"Web3](\"https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/04\/24073157\/1745479917-sifir-bilgi-kaniti-nedir-5.jpg\")
<\/p>![\"S\u0131f\u0131r](\"https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/04\/24073201\/1745479921-sifir-bilgi-kaniti-nedir-6.jpg\")
<\/p>![\"S\u0131f\u0131r](\"https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/04\/24073206\/1745479926-sifir-bilgi-kaniti-nedir-7.png\")
<\/p>