{"id":215634,"date":"2025-03-14T09:34:24","date_gmt":"2025-03-14T09:34:24","guid":{"rendered":"https:\/\/cryptonews.com\/tr\/?post_type=academy&#038;p=215634\/"},"modified":"2025-03-14T09:34:24","modified_gmt":"2025-03-14T09:34:24","slug":"rollup-nedir-nasil-calisir","status":"publish","type":"academy","link":"https:\/\/cryptonews.com\/tr\/academy\/rollup-nedir-nasil-calisir\/","title":{"rendered":"Rollup Nedir ve Nas\u0131l \u00c7al\u0131\u015f\u0131r? T\u00fcm Merak Edilenler"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-weight: 400\">Blockchain d\u00fcnyas\u0131nda \u00f6l\u00e7eklenebilirlik \u00f6nemli bir sorundur. Rollup nedir sorusu bu nokta da kritik bir \u00f6nem kazanmaktad\u0131r. Rollup \u00e7\u00f6z\u00fcmleri, blockchain a\u011flar\u0131n\u0131n daha h\u0131zl\u0131, verimli ve ekonomik bi\u00e7imde \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayarak \u00f6l\u00e7eklenebilirlik sorununu a\u015fmay\u0131 hedefler.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Rolluplar i\u015flem h\u0131z\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131rken gas \u00fccretlerini d\u00fc\u015f\u00fcren, etkili bir Katman 2 \u00f6l\u00e7ekleme \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcd\u00fcr. Ethereum gibi yo\u011fun kullan\u0131lan a\u011flarda i\u015flem y\u00fck\u00fcn\u00fc hafifletir ve kullan\u0131c\u0131 deneyimini iyile\u015ftirir.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Bitcoin kapal\u0131 bir sistemdir ve yaln\u0131zca de\u011fer transferine odaklan\u0131r. Ancak ikinci ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc nesil blockchain a\u011flar\u0131, bundan \u00e7ok daha fazlas\u0131n\u0131 sunar. Bu a\u011flar, merkeziyetsiz uygulamalar (dApp\u2019ler) i\u00e7in altyap\u0131 hizmeti sa\u011flar. B\u00f6ylece geli\u015ftiricilere geni\u015f bir ekosistem olu\u015fturur.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Ethereum, ak\u0131ll\u0131 kontratlar sayesinde \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraf dApp\u2019leri bar\u0131nd\u0131rabilir. Bu uygulamalar, Ethereum\u2019un g\u00fcvenli\u011finden ve i\u015flem g\u00fcc\u00fcnden faydalanarak kendi ekosistemlerini olu\u015fturur. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Ethereum \u00fczerinde yakla\u015f\u0131k 5.000 aktif dApp bulunmaktad\u0131r. Baz\u0131lar\u0131 y\u00fcz binlerce kullan\u0131c\u0131ya ula\u015fm\u0131\u015f durumdad\u0131r.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">A\u011fdaki kullan\u0131m yo\u011funlu\u011fu artt\u0131k\u00e7a i\u015flem \u00fccretleri y\u00fckselir ve t\u0131kan\u0131kl\u0131k olu\u015fur. \u0130\u015fte tam bu noktada Rollup \u00e7\u00f6z\u00fcmleri devreye girerek blockchain a\u011flar\u0131n\u0131 daha h\u0131zl\u0131 ve verimli hale getirir. Peki, Rollup nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015f\u0131r ve neden bu kadar \u00f6nemlidir?<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Haz\u0131rsan\u0131z bu teknolojiye yak\u0131ndan g\u00f6z atal\u0131m.<\/span><\/p><h2><b>Rollup Nedir? &#8211; \u00d6zet<\/b><\/h2><p><span class=\"replacer\"><\/span><br>\n<span style=\"font-weight: 400\">Rolluplar, belirli bir Katman 2 (L2) \u00f6l\u00e7ekleme \u00e7\u00f6z\u00fcm y\u00f6ntemidir. <strong><a href=\"https:\/\/cryptonews.com\/tr\/academy\/ethereum-nedir-ve-nasil-calisir\/\">Ethereum<\/a> <\/strong>i\u015flemlerini zincir d\u0131\u015f\u0131nda gruplar ve ana a\u011fa yaln\u0131zca i\u015flem kan\u0131tlar\u0131n\u0131 g\u00f6nderir. Bu sayede, Ethereum\u2019un i\u015flem y\u00fck\u00fc azal\u0131r ve a\u011f daha verimli hale gelir. <\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Temel ama\u00e7, ana a\u011fdaki t\u0131kan\u0131kl\u0131\u011f\u0131 gidermek ve i\u015flemleri daha d\u00fc\u015f\u00fck maliyetle ger\u00e7ekle\u015ftirmektir. \u0130\u015flemler tek bir blokta birle\u015ftirilir ve g\u00fcvenlik i\u00e7in kritik veriler Ethereum\u2019a kaydedilir. Bu nedenle bu teknolojiye &#8220;rollup&#8221; ad\u0131 verilmektedir.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Geleneksel finans uygulamalar\u0131yla rekabet edebilmek i\u00e7in <strong><a href=\"https:\/\/cryptonews.com\/tr\/academy\/blockchain-teknolojisi-nedir-nasil-calisir\/\">blockchain<\/a> <\/strong>a\u011flar\u0131n\u0131n saniyede binlerce i\u015flemi d\u00fc\u015f\u00fck maliyetle sonu\u00e7land\u0131rmas\u0131 gerekir. <\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Ethereum, ak\u0131ll\u0131 kontratlar ve blockchain tabanl\u0131 uygulamalar i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir potansiyel sundu. Ancak, y\u00fcksek i\u015flem \u00fccretleri ve a\u011f t\u0131kan\u0131kl\u0131\u011f\u0131 gibi ciddi zorluklarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">May\u0131s 2021\u2019de Ethereum\u2019da ortalama i\u015flem \u00fccreti 100 dolar\u0131n \u00fczerine \u00e7\u0131kt\u0131. Bu maliyet, kullan\u0131c\u0131 kitlesini b\u00fcy\u00fctmek isteyen Web3 uygulamalar\u0131 i\u00e7in s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir rakam de\u011fildi.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Artan \u00f6l\u00e7ekleme ihtiyac\u0131, Katman 2 (L2) \u00e7\u00f6z\u00fcmlerinin geli\u015fmesini h\u0131zland\u0131rd\u0131. L2 zincirleri, Katman 1 (L1) blockchainlerin \u00fczerine in\u015fa edilen ikincil a\u011flard\u0131r. Ama\u00e7, i\u015flem kapasitesini ve h\u0131z\u0131n\u0131 art\u0131rmakt\u0131r. Bug\u00fcn Ethereum\u2019un \u00f6l\u00e7eklenmesini sa\u011flayan ve potansiyelini a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karan bir\u00e7ok L2 rollup \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc bulunmaktad\u0131r.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Ethereum\u2019un ilk Katman 2 (L2) \u00e7\u00f6z\u00fcmleri, 2017\u2019deki ICO \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 s\u0131ras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Raiden, OmiseGO ve Matic (\u015fimdiki ad\u0131yla Polygon) bu d\u00f6nemin \u00f6nc\u00fcleriydi. <\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Olu\u015fturulan ikincil zincirler, state channel ve plasma channel \u00e7\u00f6z\u00fcmleriyle, daha basit bir i\u015flem do\u011frulama s\u00fcreci sunuyordu. Ancak, do\u011frulama s\u00fcreci \u00fcst d\u00fczeyde g\u00fcvenlik \u00f6nlemleri gerektiriyordu ve baz\u0131lar\u0131 ak\u0131ll\u0131 kontratlar\u0131 desteklemiyordu. Bu noktada daha g\u00fcvenli, \u00f6l\u00e7eklenebilir ve kullan\u0131c\u0131 dostu bir alternatif olarak rolluplar ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. <\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Rolluplar, Ethereum ile daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ba\u011flant\u0131 kurarak merkeziyetsiz uygulamalarla (dApp) etkile\u015fim sa\u011flayan bir yap\u0131 olu\u015ftur. Kripto da rolluplar sayesinde dApp\u2019ler daha h\u0131zl\u0131 ve kullan\u0131c\u0131 dostu hale geldi. Web2 benzeri bir deneyim sunarak, blockchain teknolojisinin benimsenmesini h\u0131zland\u0131rd\u0131.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Uygulama esnas\u0131nda; i\u015flem verileri ana a\u011fa kaydedilirken, as\u0131l i\u015flem s\u00fcreci L2 yan zincirde ger\u00e7ekle\u015fir. Ana zincir ile yan zincir birbirine ba\u011fl\u0131 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r ve veri al\u0131\u015fveri\u015fi yapar. <\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Ethereum saniyede yaln\u0131zca 15 i\u015flem (tps) ger\u00e7ekle\u015ftirirken, dApp\u2019ler art\u0131k rollup teknolojisiyle 1.000 tps\u2019ye kadar i\u015flem yapabilmektedir.<\/span><\/p><h2><strong>Rolluplar\u0131n Sundu\u011fu Avantajlar<\/strong><\/h2><p><span class=\"replacer\"><\/span><\/p><h3><b>Maliyet Verimlili\u011fi<\/b><\/h3><p><span style=\"font-weight: 400\">Rollup i\u015flemleri, Ethereum\u2019a k\u0131yasla \u00e7ok daha d\u00fc\u015f\u00fck maliyetlidir. Mart 2024\u2019te Ethereum, Dencun y\u00fckseltmesini ger\u00e7ekle\u015ftirdi. Bu g\u00fcncelleme, L2 \u00e7\u00f6z\u00fcmlerinin veriyi daha verimli saklamas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131. Sonu\u00e7 olarak, \u00e7o\u011fu rollup\u2019ta i\u015flem maliyetleri %95 oran\u0131nda azald\u0131.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Bug\u00fcn rolluplar da ortalama i\u015flem \u00fccreti 0.001 ila 0.1 dolar aras\u0131nda de\u011fi\u015fiklik g\u00f6stermektedir. Bu d\u00fc\u015f\u00fck maliyetler sayesinde, gaming ve <strong><a href=\"https:\/\/cryptonews.com\/tr\/kripto-para\/kullanabileceginiz-en-iyi-defi-platformlari\/\">merkeziyetsiz finans (DeFi)<\/a><\/strong> gibi y\u00fcksek talep g\u00f6ren uygulamalar daha verimli \u015fekilde geli\u015ftirilebilmektedir.<\/span><\/p><h3><b>\u00d6l\u00e7eklenebilirlik<\/b><\/h3><p><span style=\"font-weight: 400\">Rolluplar, i\u015flemleri zincir d\u0131\u015f\u0131nda grupland\u0131r\u0131r ve yaln\u0131zca temel verileri ana a\u011fa kaydeder. Bu sayede i\u015flem kapasitesini art\u0131rarak daha b\u00fcy\u00fck bir \u00f6l\u00e7eklenebilirlik sa\u011flar. Ethereum saniyede 15 i\u015flem (tps) ger\u00e7ekle\u015ftirebilirken, rolluplar bu say\u0131y\u0131 1.000 tps ve \u00fczerine \u00e7\u0131karabilmektedir.<\/span><\/p><h3><b>G\u00fcvenlik<\/b><\/h3><p><span style=\"font-weight: 400\">\u0130lk nesil Katman 2 (L2) \u00e7\u00f6z\u00fcmleri, state channel ve plasma channel gibi farkl\u0131 yap\u0131lara sahipti. Ancak, bu sistemlerde y\u00fcksek d\u00fczeyde g\u00fcvene ihtiya\u00e7 duyuluyordu. <\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Rolluplar ise Ethereum\u2019un g\u00fcvenli\u011fini payla\u015f\u0131r. T\u00fcm i\u015flem verileri ana a\u011fa kaydedildi\u011fi i\u00e7in, kullan\u0131c\u0131lar verileri do\u011frulayabilir. Ard\u0131ndan merkezi bir operat\u00f6re ba\u011fl\u0131 kalmadan rolluptan \u00e7\u0131k\u0131\u015f yapabilirler.<\/span><\/p><h3><b>EVM Uyumlulu\u011fu<\/b><\/h3><p><span style=\"font-weight: 400\">\u00c7o\u011fu rollup, Ethereum Sanal Makinesi (EVM) ile uyumludur. EVM, Ethereum \u00fczerindeki ak\u0131ll\u0131 kontratlar\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ran i\u015flem motorudur. Bu sayede, <strong><a href=\"https:\/\/dappradar.com\/rankings\/protocol\/ethereum\">Ethereum dApp<\/a><\/strong>\u2019leri do\u011frudan rollup zincirlerinde konu\u015fland\u0131r\u0131labilir. B\u00f6ylece daha d\u00fc\u015f\u00fck i\u015flem \u00fccretlerinden ve daha y\u00fcksek i\u015flem kapasitesinden yararlan\u0131l\u0131r.<\/span><\/p><h3><b>Kullan\u0131c\u0131 Deneyimi<\/b><\/h3><p><span style=\"font-weight: 400\">Merkeziyetsiz internetin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131, dApp\u2019lerin kitlesel olarak benimsenmesine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Rolluplar, blockchain uygulamalar\u0131n\u0131 daha kullan\u0131c\u0131 dostu hale getirerek bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme katk\u0131 sa\u011flar. <\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Rollup \u00e7\u00f6z\u00fcmleri performans\u0131 art\u0131r\u0131rken maliyetleri d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr. B\u00f6ylece Web2 benzeri bir deneyim sunar ve merkeziyetsiz yap\u0131y\u0131 korur.<\/span><\/p><h2><b>Rollup \u00c7e\u015fitleri<\/b><\/h2><p><span class=\"replacer\"><\/span><br>\n<span style=\"font-weight: 400\">Rollup \u00c7e\u015fitleri Optimistic ve ZK olmak \u00fczere ikiye ayr\u0131lmaktad\u0131r. <\/span><span style=\"font-weight: 400\">Her iki modelde de rollup ak\u0131ll\u0131 kontratlar\u0131, birden fazla Ethereum i\u015flemini tek bir paket halinde toplar. \u0130\u015flemler zincir d\u0131\u015f\u0131nda i\u015flenerek a\u011f\u0131n verimlili\u011fi art\u0131r\u0131l\u0131r. <\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Sequencer ad\u0131 verilen \u00f6zel a\u011f bile\u015fenleri, i\u015flemleri s\u0131ralayarak gruplar halinde d\u00fczenler. Ancak, en b\u00fcy\u00fck fark rollup verilerinin ana a\u011fa nas\u0131l kaydedildi\u011fi konusunda ortaya \u00e7\u0131kar.<\/span><\/p><h3><b>Optimistic Rolluplar<\/b><\/h3><p><span style=\"font-weight: 400\">Optimistic rolluplar, Ethereum i\u015flemlerinin ge\u00e7erli oldu\u011funu varsayarak hareket ederler. Ancak aksi kan\u0131tlan\u0131rsa yap\u0131lan i\u015flemler ge\u00e7ersiz olur. Bu yakla\u015f\u0131m, ad\u0131n\u0131 iyimser (optimistic) do\u011frulama y\u00f6nteminden al\u0131r. \u0130\u015flemler, belirli bir s\u00fcre boyunca itiraz edilebilir, ancak aksi kan\u0131tlanmazsa Ethereum\u2019a kesin olarak kaydedilir.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Optimistic rolluplar, i\u015flemleri paketler halinde toplar ve s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f verileri Ethereum ana a\u011f\u0131na kaydeder. Ard\u0131ndan, doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k kan\u0131tlama (fraud-proof) mekanizmas\u0131 devreye girer. Bu sistem, yedi g\u00fcnl\u00fck itiraz s\u00fcresi boyunca hatal\u0131 veya hileli i\u015flemleri tespit etmek i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Verilen bu s\u00fcre i\u00e7inde bir itiraz gelmezse, i\u015flem paketi kesinle\u015fir ve Ethereum\u2019a tamamen kaydedilir. Ancak biri ge\u00e7ersiz bir i\u015flem tespit ederse, Ethereum a\u011f\u0131na doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k kan\u0131t\u0131 sunabilir. <\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Rollup protokol\u00fc, bisection y\u00f6ntemi ile ge\u00e7ersiz i\u015flemi bulur ve iptal eder. Yan\u0131lt\u0131c\u0131 i\u015flemi g\u00f6nderen taraf, teminat olarak yat\u0131rd\u0131\u011f\u0131 fonlar\u0131 kaybeder. Bu fonlar, doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 kan\u0131tlayan kullan\u0131c\u0131ya \u00f6d\u00fcl olarak verilir.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Optimistic rolluplar, i\u015flemleri ba\u015ftan do\u011frulamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in daha verimli \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Ancak, yedi g\u00fcnl\u00fck itiraz s\u00fcresi tamamlanmadan kesinlik kazanmaz. Bu gecikmeye ra\u011fmen, kullan\u0131m kolayl\u0131\u011f\u0131 ve Ethereum uyumlulu\u011fu nedeniyle bir\u00e7ok geli\u015ftirici taraf\u0131ndan tercih edilir.<\/span><\/p><h4><b>Pop\u00fcler Optimistic Rolluplar<\/b><\/h4><p><b>Arbitrum,<\/b><span style=\"font-weight: 400\"> toplam kilitli de\u011fer (TVL) a\u00e7\u0131s\u0131ndan en b\u00fcy\u00fck rolluplardan biridir. Ayn\u0131 zamanda da en b\u00fcy\u00fck Katman 2 (L2) blockchainidir. Ethereum \u00f6l\u00e7eklemesini optimize etmek i\u00e7in kendine \u00f6zg\u00fc bir teknoloji kullan\u0131r.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">2021\u2019de piyasaya s\u00fcr\u00fclen Arbitrum, \u015fu anda iki farkl\u0131 L2 zinciri sunmaktad\u0131r:<\/span><\/p><ul>\n<li style=\"font-weight: 400\"><b>Arbitrum One:<\/b><span style=\"font-weight: 400\"> EVM uyumlu Arbitrum Sanal Makinesi (AVM) \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Ethereum i\u015flemlerini daha h\u0131zl\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fck maliyetli hale getirir.<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400\"><b>Arbitrum Nova:<\/b><span style=\"font-weight: 400\"> Veri eri\u015filebilirli\u011fi komitesi (DAC) kullanarak gaming ve NFT gibi y\u00fcksek talep g\u00f6ren uygulamalara y\u00f6nelik ek g\u00fcvenlik varsay\u0131mlar\u0131 olu\u015fturur.<\/span><\/li>\n<\/ul><p><b>OP Mainnet (Optimism) <\/b><span style=\"font-weight: 400\">(eski ad\u0131yla Optimism), 2021\u2019de piyasaya s\u00fcr\u00fcld\u00fc. Ard\u0131ndan en b\u00fcy\u00fck L2 oyuncular\u0131ndan biri haline geldi. <\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Optimism Sanal Makinesi (OVM) uzant\u0131s\u0131, Ethereum\u2019un Solidity programlama dilini desteklemektedir. Arbitrum\u2019un AVM\u2019sinden farkl\u0131 olarak, geli\u015ftiriciler Rust ve C++ gibi pop\u00fcler dillerde uygulama geli\u015ftirebilir.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">OP Mainnet, Ethereum \u00fczerinde tek a\u015famal\u0131 doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k kan\u0131t\u0131 (fraud-proof) kullanarak i\u015flemleri h\u0131zl\u0131 ve basit \u015fekilde do\u011frular. Arbitrum ise \u00e7ok a\u015famal\u0131 doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k kan\u0131tlar\u0131n\u0131 kendi L2 a\u011f\u0131 i\u00e7inde y\u00fcr\u00fct\u00fcr, b\u00f6ylece daha esnek ve d\u00fc\u015f\u00fck maliyetli do\u011frulama sa\u011flar. Geli\u015ftiriciler, proje ihtiya\u00e7lar\u0131na g\u00f6re bu iki rollup \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnden birini se\u00e7erler.<\/span><\/p><p><b>Base<\/b><span style=\"font-weight: 400\">, Coinbase taraf\u0131ndan 2023 y\u0131l\u0131nda piyasaya s\u00fcr\u00fclen bir \u00f6l\u00e7eklendirme \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcd\u00fcr. Arbitrum\u2019dan sonra \u015fu anda en b\u00fcy\u00fck ikinci L2 a\u011f\u0131 konumundad\u0131r. Base\u2019in altyap\u0131s\u0131n\u0131 OP Mainnet \u00fczerinde geli\u015ftirilen OP Stack teknolojisi olu\u015fturur. <\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">OP Stack teknolojisi, blockchain d\u00fcnyas\u0131ndaki optimistik rolluplar aras\u0131nda %90 oran\u0131nda tercih edilir. Base, blockchain projelerinin Ethereum \u00fczerinde daha h\u0131zl\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fck maliyetle \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na imkan tan\u0131r. Bu nedenle Base, traderlar ve geli\u015ftiriciler aras\u0131nda h\u0131zla pop\u00fcler hale gelmektedir.<\/span><\/p><h4><b>Optimistic Rolluplar\u0131n Art\u0131 ve Eksileri<\/b><\/h4><p><span style=\"font-weight: 400\"><div class=\"su-row\"><div class=\"su-column su-column-size-1-2\"><div class=\"su-column-inner su-u-clearfix su-u-trim\"><span style=\"font-weight: 400\"><br>\n<\/span><b>Art\u0131lar\u0131<\/b><b><br>\n<\/b><span style=\"font-weight: 400\"><div class=\"su-list\" style=\"margin-left:0px\">\n<ul>\n<li><i class=\"sui sui-check-circle\" style=\"color:#77E31F\"><\/i> <span style=\"font-weight: 400\">ZK rolluplardan daha verimlidir<\/span><\/li>\n<li><i class=\"sui sui-check-circle\" style=\"color:#77E31F\"><\/i> <span style=\"font-weight: 400\">Ultra d\u00fc\u015f\u00fck gas \u00fccretleri mevcuttur.<\/span><\/li>\n<li><i class=\"sui sui-check-circle\" style=\"color:#77E31F\"><\/i> <span style=\"font-weight: 400\">Ethereum ile daha g\u00fc\u00e7l\u00fc uyumluluk sa\u011flar.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><span style=\"font-weight: 400\"><\/span><\/p><\/div><\/span><\/div><\/div> <div class=\"su-column su-column-size-1-2\"><div class=\"su-column-inner su-u-clearfix su-u-trim\"><span style=\"font-weight: 400\"><br>\n<\/span><b>Eksileri<\/b><b><br>\n<\/b><span style=\"font-weight: 400\"><div class=\"su-list\" style=\"margin-left:0px\">\n<ul>\n<li><i class=\"sui sui-remove\" style=\"color:#E31F28\"><\/i> <span style=\"font-weight: 400\">Fonlar, itiraz s\u00fcresi nedeniyle ancak yedi g\u00fcn sonra \u00e7ekilebilir.<\/span><\/li>\n<li><i class=\"sui sui-remove\" style=\"color:#E31F28\"><\/i> <span style=\"font-weight: 400\">ZK rolluplara k\u0131yasla daha d\u00fc\u015f\u00fck gizlilik sa\u011flar.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><span style=\"font-weight: 400\"><\/span><\/p><\/div><\/span><\/div><\/div><\/div><\/span><\/p><h3><b>ZK-Rolluplar (Zero-Knowledge Rolluplar)<\/b><\/h3><p><span style=\"font-weight: 400\">Optimistic rolluplar\u0131n aksine, ZK-rolluplar hi\u00e7bir i\u015flemi do\u011frulanana kadar g\u00fcvenilir kabul etmez. T\u00fcm i\u015flemleri ge\u00e7ersiz sayar ve ancak do\u011frulay\u0131c\u0131lar taraf\u0131ndan zero-knowledge (ZK) kan\u0131tlar\u0131 ile onayland\u0131ktan sonra ge\u00e7erli sayar. Bu kan\u0131tlar, bir taraf\u0131n, belirli bir bilginin do\u011frulu\u011funu di\u011fer tarafa a\u00e7\u0131klamadan ispat etmesini sa\u011flar.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Bu y\u00f6ntem sayesinde, kripto ZK-rolluplar i\u015flemleri do\u011frularken i\u015flem detaylar\u0131n\u0131 gizli tutar. Geli\u015fmi\u015f kriptografik y\u00f6ntemler kullan\u0131larak i\u015flemler do\u011fruland\u0131ktan sonra, do\u011frulay\u0131c\u0131lar bu i\u015flemleri paketler halinde gruplar ve Ethereum ana a\u011f\u0131na kaydeder.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">ZK-rolluplar, di\u011fer \u00f6l\u00e7ekleme \u00e7\u00f6z\u00fcmlerine k\u0131yasla daha y\u00fcksek gizlilik sunar. Ancak, ge\u00e7erlilik kan\u0131tlar\u0131n\u0131 \u00fcretmek i\u00e7in \u00f6zel donan\u0131m gerektirir. Bu nedenle, uygulamaya al\u0131nmas\u0131 daha fazla teknik altyap\u0131 ve i\u015flem g\u00fcc\u00fc gerektirir.<\/span><\/p><h4><b>Pop\u00fcler ZK-Rolluplar<\/b><\/h4><p><b>zkSync Era, <\/b><span style=\"font-weight: 400\">2023 y\u0131l\u0131nda piyasaya s\u00fcr\u00fclen bir L2 ZK-rollupt\u0131r. Y\u00fcksek performans\u0131 ve EVM uyumlulu\u011fu sayesinde en \u00e7ok talep g\u00f6ren ZK-rolluplardan biri haline gelmi\u015ftir. Ethereum \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fan dApp\u2019ler, zkSync Era sayesinde daha d\u00fc\u015f\u00fck gas \u00fccretleriyle i\u015flem yapabilir.<\/span><\/p><p><b>Starknet, <\/b><span style=\"font-weight: 400\">Ethereum \u00f6l\u00e7eklemesini art\u0131rmak i\u00e7in geli\u015ftirilmi\u015f bir ZK-rollupt\u0131r. Sahip oldu\u011fu \u00f6zel teknolojiler, i\u015flem do\u011frulama s\u00fcrecinden arac\u0131lar\u0131 kald\u0131rarak daha verimli bir yap\u0131 sunar. Bu yakla\u015f\u0131m, i\u015flem maliyetlerini d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcrken g\u00fcvenli\u011fi art\u0131r\u0131r.<\/span><\/p><p><b>Polygon zkEVM, <\/b><span style=\"font-weight: 400\">ba\u015flang\u0131\u00e7ta Plasma zinciri olarak geli\u015ftirilmi\u015f ve 2023 y\u0131l\u0131nda ZK-rollup versiyonu piyasaya s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ethereum Sanal Makinesi (EVM) ile uyumlu bir yap\u0131ya sahiptir. <\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Platform, geli\u015ftiricilerin Ethereum \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fan uygulamalar\u0131n\u0131 Polygon a\u011f\u0131na kolayca ta\u015f\u0131mas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Bu \u00f6zellik, daha d\u00fc\u015f\u00fck i\u015flem maliyetleri ve y\u00fcksek \u00f6l\u00e7eklenebilirlik sunar.<\/span><\/p><h4><b>ZK Rolluplar\u0131 Art\u0131 ve Eksileri<\/b><\/h4><p><span style=\"font-weight: 400\"><div class=\"su-row\"><div class=\"su-column su-column-size-1-2\"><div class=\"su-column-inner su-u-clearfix su-u-trim\"><span style=\"font-weight: 400\"><br>\n<\/span><b>Art\u0131lar\u0131<\/b><b><br>\n<\/b><span style=\"font-weight: 400\"><div class=\"su-list\" style=\"margin-left:0px\">\n<ul>\n<li><i class=\"sui sui-check-circle\" style=\"color:#77E31F\"><\/i> <span style=\"font-weight: 400\">Optimistic rolluplar ve di\u011fer L2 \u00e7\u00f6z\u00fcmlerine g\u00f6re daha g\u00fcvenlidir<\/span><\/li>\n<li><i class=\"sui sui-check-circle\" style=\"color:#77E31F\"><\/i> <span style=\"font-weight: 400\">Daha h\u0131zl\u0131 kesinlik (finality) s\u00fcresine sahiptir.<\/span><\/li>\n<li><i class=\"sui sui-check-circle\" style=\"color:#77E31F\"><\/i> <span style=\"font-weight: 400\">Daha y\u00fcksek gizlilik ve sans\u00fcre kar\u015f\u0131 daha g\u00fc\u00e7l\u00fc dirence sahiptir.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><span style=\"font-weight: 400\"><\/span><\/p><\/div><\/span><\/div><\/div> <div class=\"su-column su-column-size-1-2\"><div class=\"su-column-inner su-u-clearfix su-u-trim\"><span style=\"font-weight: 400\"><br>\n<\/span><b>Eksileri<\/b><b><br>\n<\/b><span style=\"font-weight: 400\"><div class=\"su-list\" style=\"margin-left:0px\">\n<ul>\n<li><i class=\"sui sui-remove\" style=\"color:#E31F28\"><\/i> <span style=\"font-weight: 400\">\u00d6zel donan\u0131m gereksinimi nedeniyle daha y\u00fcksek gas \u00fccretleri vard\u0131r.<\/span><\/li>\n<li><i class=\"sui sui-remove\" style=\"color:#E31F28\"><\/i> <span style=\"font-weight: 400\">EVM uyumlulu\u011funu sa\u011flamak daha zordur.<\/span><\/li>\n<li><i class=\"sui sui-remove\" style=\"color:#E31F28\"><\/i> <span style=\"font-weight: 400\">dApp geli\u015ftiricileri i\u00e7in daha karma\u015f\u0131k bir yap\u0131ya sahiptir.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><span style=\"font-weight: 400\"><\/span><\/p><\/div><\/span><\/div><\/div><\/div><\/span><\/p><h2><b>Blockchain Sisteminde Rollup Nedir, Ne G\u00f6rev Yapar?<\/b><\/h2><p><span class=\"replacer\"><\/span><br>\n<span style=\"font-weight: 400\">\u015eimdi, L2 rolluplar\u0131n nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 daha iyi anlamak i\u00e7in baz\u0131 teknik detaylara g\u00f6z atal\u0131m. Rolluplar\u0131n i\u015fleyi\u015fi, a\u015fa\u011f\u0131daki unsurlardan do\u011frudan etkilenmektedir:<\/span><\/p><h3><b>Veri Eri\u015filebilirli\u011fi (Data Availability &#8211; DA)<\/b><\/h3><p><span style=\"font-weight: 400\">Veri eri\u015filebilirli\u011fi (DA), rolluplar\u0131n temel bile\u015fenlerinden biridir. A\u011f kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n\u0131n i\u015flem verilerine eri\u015febilmesini ve do\u011frulayabilmesini sa\u011flar.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Ba\u015flang\u0131\u00e7ta, rolluplar t\u00fcm i\u015flem verilerini Ethereum ana zincirine kaydederdi. Ancak, a\u011f t\u0131kan\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6nlemek ve i\u015flem \u00fccretlerini d\u00fc\u015f\u00fcrmek i\u00e7in ba\u011f\u0131ms\u0131z DA katmanlar\u0131 geli\u015ftirildi.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">DA\u2019nin temel g\u00f6revi, blok \u00fcreticilerinin i\u015flemlerini DA katman\u0131na kaydetmesini sa\u011flamakt\u0131r. Bu sayede, herkes bu verileri indirebilir ve eri\u015febilir. DA katman\u0131, bir spor yay\u0131n\u0131 servisine benzetilebilir. Etkinli\u011fi herkes izleyebilir ve daha sonra kayd\u0131 indirebilir. <\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">DA uzun vadeli veri depolama ile ilgilenmez. As\u0131l amac\u0131, i\u015flem verilerinin yay\u0131nlanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamakt\u0131r. DA sayesinde, rolluplar Ethereum\u2019daki alan kullan\u0131m\u0131n\u0131 azaltarak i\u015flem maliyetlerini d\u00fc\u015f\u00fcrebilir. Ayn\u0131 zamanda a\u011f\u0131n g\u00fcvenilirli\u011fini ve \u015feffafl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korur.<\/span><\/p><h3><b>G\u00fcvenlik Modelleri ve Katman 1 ile Etkile\u015fim<\/b><\/h3><p><span style=\"font-weight: 400\">Di\u011fer Katman 2 (L2) \u00e7\u00f6z\u00fcmlerinin aksine, rolluplar g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131s\u0131ndan Ethereum\u2019a dayan\u0131r. \u0130\u015flem verileri Ethereum ana a\u011f\u0131na kaydedildi\u011fi i\u00e7in, ana a\u011f\u0131n g\u00fcvenlik seviyesini miras al\u0131rlar. Ancak, farkl\u0131 g\u00fcvenlik modellerine sahiptirler.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Optimistic rolluplar, ekonomik te\u015fvikler ve doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k kan\u0131tlar\u0131 (fraud-proof) ile g\u00fcvenli\u011fi sa\u011flar. \u0130\u015flemler, varsay\u0131lan olarak ge\u00e7erli kabul edilir. Ancak, herhangi bir kullan\u0131c\u0131 yedi g\u00fcnl\u00fck itiraz s\u00fcresi i\u00e7inde bir i\u015flemi do\u011frulayabilir. <\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Hatal\u0131 veya k\u00f6t\u00fc niyetli bir i\u015flem tespit edilirse, sorumlu taraf teminat olarak yat\u0131rd\u0131\u011f\u0131 fonlar\u0131 kaybeder. ZK-rolluplar, ileri d\u00fczey kriptografik y\u00f6ntemler kullanarak i\u015flemleri Ethereum\u2019a kaydetmeden \u00f6nce do\u011frular.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Ge\u00e7erlilik kan\u0131tlar\u0131 (validity proof) ile her i\u015flemin do\u011fru oldu\u011funu matematiksel olarak kan\u0131tlarlar. Bu sistem, i\u015flem onaylar\u0131n\u0131 h\u0131zland\u0131r\u0131rken hata pay\u0131n\u0131 en aza indirir. <\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Kan\u0131t \u00fcreticileri, y\u00fcksek i\u015flem g\u00fcc\u00fc harcayarak ge\u00e7erlilik kan\u0131tlar\u0131 olu\u015fturur. Ard\u0131ndan bu s\u00fcrecin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir olmas\u0131 i\u00e7in te\u015fvik al\u0131rlar. Her iki rollup modeli de, Ethereum ile L2 zincirleri aras\u0131nda token transferi sa\u011flamak i\u00e7in k\u00f6pr\u00fcler (bridges) kullan\u0131r. Ancak, \u00e7\u0131k\u0131\u015f s\u00fcreleri farkl\u0131d\u0131r. <\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Optimistic rolluplar, fon \u00e7ekiminde yedi g\u00fcnl\u00fck bir bekleme s\u00fcresi gerektirir. ZK-rolluplar ise an\u0131nda para \u00e7ekme imkan\u0131 sunar. \u00c7\u00fcnk\u00fc i\u015flemler \u00f6nceden do\u011frulanm\u0131\u015f olur. Bu farkl\u0131l\u0131klar, hangi rollup \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fcn hangi senaryoda daha avantajl\u0131 oldu\u011funu belirler.<\/span><\/p><h3><b>Doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k Kan\u0131tlar\u0131 vs. Ge\u00e7erlilik Kan\u0131tlar\u0131<\/b><\/h3><p><span style=\"font-weight: 400\">Doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k kan\u0131tlar\u0131 (fraud-proof) ve ge\u00e7erlilik kan\u0131tlar\u0131 (validity-proof), Optimistic rolluplar ile ZK-rolluplar aras\u0131ndaki temel do\u011frulama mekanizmalar\u0131d\u0131r.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Optimistic rolluplar, i\u015flemleri varsay\u0131lan olarak ge\u00e7erli kabul eder. Ancak, ge\u00e7ersiz i\u015flemleri tespit etmek i\u00e7in bir doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k kan\u0131t\u0131 mekanizmas\u0131 kullan\u0131r.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Bu sistem \u015fu \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015f\u0131r:<\/span><\/p><ul>\n<li style=\"font-weight: 400\"><span style=\"font-weight: 400\">T\u00fcm i\u015flemler ge\u00e7erli say\u0131l\u0131r. Ancak, biri yanl\u0131\u015f oldu\u011funu kan\u0131tlarsa i\u015flemler ge\u00e7ersiz olur.<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400\"><span style=\"font-weight: 400\">Yakla\u015f\u0131k yedi g\u00fcnl\u00fck bir itiraz s\u00fcresi bulunur. Bu s\u00fcre\u00e7te herkes i\u015flemleri do\u011frulayabilir.<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400\"><span style=\"font-weight: 400\">E\u011fer bir doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k kan\u0131t\u0131 sunulursa, rollup hatal\u0131 i\u015flemi belirleyerek sistemden \u00e7\u0131kar\u0131r.<\/span><\/li>\n<\/ul><p><span style=\"font-weight: 400\">Optimistic rolluplar, ekonomik g\u00fcvenlik modeline dayan\u0131r. ZK-rolluplara k\u0131yasla daha verimli \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, ancak kesinlik kazanmas\u0131 daha uzun s\u00fcrer.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">ZK-rolluplar ise tam tersi bir model izler. \u0130\u015flemleri varsay\u0131lan olarak ge\u00e7ersiz kabul eder ve yaln\u0131zca kriptografik y\u00f6ntemlerle do\u011frulanm\u0131\u015f i\u015flemleri onaylar.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Bu s\u00fcre\u00e7 \u015fu \u015fekilde i\u015fler:<\/span><\/p><ul>\n<li style=\"font-weight: 400\"><span style=\"font-weight: 400\">Her i\u015flem, ge\u00e7erlili\u011fi ispat edilene kadar ge\u00e7ersiz kabul edilir.<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400\"><span style=\"font-weight: 400\">ZK-rolluplar, i\u015flemleri L1\u2019e g\u00f6ndermeden \u00f6nce s\u0131f\u0131r bilgi (ZK) kan\u0131tlar\u0131 ile do\u011frular. Bu y\u00f6ntem, daha h\u0131zl\u0131 kesinlik (finality) sa\u011flar ve g\u00fc\u00e7l\u00fc kriptografik g\u00fcvenlik sunar.<\/span><\/li>\n<\/ul><p><span style=\"font-weight: 400\">Ge\u00e7erlilik kan\u0131tlar\u0131, rolluplar\u0131n g\u00fcvenli\u011fini art\u0131r\u0131rken, i\u015flemlerin daha h\u0131zl\u0131 sonu\u00e7lanmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Bu da ZK-rolluplar\u0131, y\u00fcksek g\u00fcvenlik gerektiren uygulamalar i\u00e7in ideal bir \u00e7\u00f6z\u00fcm haline getirir.<\/span><\/p><h3><b>Gas \u00dccretleri<\/b><\/h3><p><span style=\"font-weight: 400\"><strong><a href=\"https:\/\/cryptonews.com\/tr\/kripto-para\/ethereum-gaz-ucreti-aciklandi\/\">Ethereum<\/a><\/strong>\u2019un i\u015flem \u00fccretleri 2021\u2019deki zirve seviyesinden sonra azald\u0131. Ancak, y\u00fcksek talep ve s\u0131n\u0131rl\u0131 blok alan\u0131 nedeniyle a\u011f h\u00e2l\u00e2 g\u00f6receli olarak pahal\u0131. Hem Optimistic hem de ZK-rolluplar, i\u015flemleri zincir d\u0131\u015f\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirerek gas maliyetlerini d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">\u00dccretlerin azalmas\u0131, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde veri s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rma (data compression) teknolojisi sayesinde ger\u00e7ekle\u015fir. Rolluplar, Ethereum\u2019a yaln\u0131zca minimum veri kaydederek i\u015flem maliyetlerini azalt\u0131r.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">2024 y\u0131l\u0131nda Ethereum, Dencun g\u00fcncellemesi (EIP-4844) kapsam\u0131nda proto-danksharding mekanizmas\u0131n\u0131 tan\u0131tt\u0131. Bu g\u00fcncelleme, L2 \u00e7\u00f6z\u00fcmlerinin verileri daha verimli depolamas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131. Sonu\u00e7 olarak, rolluplar\u0131n i\u015flem \u00fccretlerinde %95\u2019e varan bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015f ya\u015fand\u0131.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Proto-danksharding konseptine a\u015fina olmayanlar i\u00e7in, bu teknoloji Ethereum\u2019u daha k\u00fc\u00e7\u00fck veri birimlerine (blob) ay\u0131rarak \u00f6l\u00e7eklemeyi art\u0131r\u0131r. <\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Blockchain \u00fczerinde bir veri konteyneri gibi \u00e7al\u0131\u015fan bu bloblar, i\u015flemler ve ak\u0131ll\u0131 kontrat verileri i\u00e7in alan sa\u011flar. Bloklar paralel olarak i\u015flendi\u011finde, a\u011f\u0131n i\u015flem kapasitesi \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde artar.<\/span><\/p><p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-215620 size-full\" src=\"https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211236\/1741900356-resim-1.jpg\" alt=\"Consensus \u0130stemci Sistemi\" width=\"1548\" height=\"870\" srcset=\"https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211236\/1741900356-resim-1.jpg 1548w, https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211236\/1741900356-resim-1-300x169.jpg 300w, https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211236\/1741900356-resim-1-1024x576.jpg 1024w, https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211236\/1741900356-resim-1-768x432.jpg 768w, https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211236\/1741900356-resim-1-1536x863.jpg 1536w, https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211236\/1741900356-resim-1-450x253.jpg 450w\" sizes=\"auto, (max-width: 1548px) 100vw, 1548px\"><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Bug\u00fcn, Ethereum\u2019daki i\u015flem \u00fccretleri a\u011f talebine ba\u011fl\u0131 olarak 0.5 ila 10 dolar aras\u0131nda de\u011fi\u015fiklik g\u00f6steriyor. \u00d6te yandan, rolluplar i\u015flem ba\u015f\u0131na 0.001 ila 0.1 dolar aras\u0131nda maliyet sunuyor. Bu d\u00fc\u015f\u00fck \u00fccretler, gaming, DeFi ve di\u011fer Web3 uygulamalar\u0131 i\u00e7in rolluplar\u0131 ideal hale getiriyor.<\/span><\/p><h2><b>\u00d6nde Gelen Rollup Projeleri ve Ekosistemleri<\/b><\/h2><p><span class=\"replacer\"><\/span><br>\n<span style=\"font-weight: 400\">L2 sekt\u00f6r\u00fc, rolluplar\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131yla birlikte b\u00fcy\u00fck bir pazar haline geldi. \u00d6ncelikle baz\u0131 temel metriklere g\u00f6z atal\u0131m, ard\u0131ndan bireysel rollup ekosistemlerini inceleyelim.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Mart 2025 itibar\u0131yla, rolluplar\u0131n toplam kilitli de\u011feri (TVL) 30 milyar dolara ula\u015ft\u0131. L2Beat verilerine g\u00f6re, bu rakam 59 farkl\u0131 rollup projesinin verilerini i\u00e7ermektedir. TVL, Aral\u0131k 2024\u2019te 55 milyar dolar\u0131n \u00fczerine \u00e7\u0131karak zirve yapm\u0131\u015ft\u0131.<\/span><\/p><p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-215621 size-full lazyload\" src=\"https:\/\/cimg.co\/p\/no_image.svg\" alt=\"\u00d6nde Gelen Rollup Projeleri\" width=\"1810\" height=\"482\" sizes=\"auto, (max-width: 1810px) 100vw, 1810px\" data-src=\"https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211414\/1741900453-resim-2.jpg\" data-srcset=\"https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211414\/1741900453-resim-2.jpg 1810w, https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211414\/1741900453-resim-2-300x80.jpg 300w, https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211414\/1741900453-resim-2-1024x273.jpg 1024w, https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211414\/1741900453-resim-2-768x205.jpg 768w, https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211414\/1741900453-resim-2-1536x409.jpg 1536w, https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211414\/1741900453-resim-2-450x120.jpg 450w\"><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">L2Beat, toplam kilitli de\u011fer (TVL) metri\u011fini \u00fc\u00e7 farkl\u0131 varl\u0131k t\u00fcr\u00fcne g\u00f6re hesaplar:<\/span><\/p><ul>\n<li style=\"font-weight: 400\"><b>Kanonik olarak k\u00f6pr\u00fclenen varl\u0131klar:<\/b><span style=\"font-weight: 400\"> Ethereum\u2019dan k\u00f6pr\u00fc (bridge) arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla L2\u2019ye aktar\u0131lan varl\u0131klar\u0131 temsil eder.<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400\"><b>Yerel (native) varl\u0131klar:<\/b><span style=\"font-weight: 400\"> L2 \u00fczerinde do\u011frudan ihra\u00e7 edilen tokenleri i\u00e7erir.<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400\"><b>Harici varl\u0131klar:<\/b><span style=\"font-weight: 400\"> Kanonik olmayan k\u00f6pr\u00fcler \u00fczerinden L2\u2019ye ta\u015f\u0131nan varl\u0131klar\u0131 kapsar.<\/span><\/li>\n<\/ul><p><span style=\"font-weight: 400\">L2Beat verilerine g\u00f6re, Arbitrum ve Base, rolluplarda ki toplam likiditenin \u00fc\u00e7te ikisinden fazlas\u0131n\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. Optimistic rolluplar, TVL\u2019nin %90\u2019\u0131ndan fazlas\u0131na sahip ve en b\u00fcy\u00fck pay\u0131 elinde tutuyor.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Merkeziyetsiz finans (DeFi), blockchain tabanl\u0131 finansal uygulamalardan olu\u015fan bir ekosistemdir. Rolluplar, DeFi sekt\u00f6r\u00fcnde \u00f6nemli bir rol oynar ve toplam varl\u0131klar\u0131n %10\u2019unu b\u00fcnyesinde bar\u0131nd\u0131r\u0131r. Ethereum ise 2022\u2019den bu yana %50\u2019nin \u00fczerinde pazar pay\u0131n\u0131 korumaktad\u0131r.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">DefiLlama verilerine g\u00f6re, Base, TVL a\u00e7\u0131s\u0131ndan en b\u00fcy\u00fck rollup konumunda ve 2.8 milyar dolar TVL ile %34\u2019l\u00fck bir paya sahiptir. Arbitrum ise 2.6 milyar dolar TVL ile ikinci s\u0131rada yer almaktad\u0131r.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Base, DeFi\u2019de en h\u0131zl\u0131 b\u00fcy\u00fcyen rollup oldu. \u00d6te yandan, Blast (Optimistic rollup), 2024 y\u0131l\u0131nda \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde pazar pay\u0131 kaybetti. En zay\u0131f performans g\u00f6steren projelerden biri oldu.<\/span><\/p><p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-215622 size-full lazyload\" src=\"https:\/\/cimg.co\/p\/no_image.svg\" alt=\"Rollup Nedir - \u00d6nde Gelen Rollup Projeleri Nelerdir?\" width=\"1492\" height=\"383\" sizes=\"auto, (max-width: 1492px) 100vw, 1492px\" data-src=\"https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211454\/1741900494-resim-3.jpg\" data-srcset=\"https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211454\/1741900494-resim-3.jpg 1492w, https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211454\/1741900494-resim-3-300x77.jpg 300w, https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211454\/1741900494-resim-3-1024x263.jpg 1024w, https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211454\/1741900494-resim-3-768x197.jpg 768w, https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211454\/1741900494-resim-3-450x116.jpg 450w\"><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Gaming ve NFT sekt\u00f6rlerinde, Arbitrum dApp hacmi a\u00e7\u0131s\u0131ndan lider konumda bulunmaktad\u0131r. DappRadar verilerine g\u00f6re, Arbitrum son bir y\u0131lda gaming alan\u0131nda en bask\u0131n L2 zinciri haline gelmi\u015ftir.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Arbitrum ise ayl\u0131k 30 milyar dolar\u0131n \u00fczerinde dApp hacmine ula\u015ft\u0131. Base ise 22 milyar dolar ile ikinci s\u0131rada yer almaktad\u0131r.<\/span><\/p><p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-215623 size-full aligncenter lazyload\" src=\"https:\/\/cimg.co\/p\/no_image.svg\" alt=\"Arbitrum ayl\u0131k hacmi\" width=\"1240\" height=\"495\" sizes=\"auto, (max-width: 1240px) 100vw, 1240px\" data-src=\"https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211618\/1741900577-resim-4.jpg\" data-srcset=\"https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211618\/1741900577-resim-4.jpg 1240w, https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211618\/1741900577-resim-4-300x120.jpg 300w, https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211618\/1741900577-resim-4-1024x409.jpg 1024w, https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211618\/1741900577-resim-4-768x307.jpg 768w, https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211618\/1741900577-resim-4-450x180.jpg 450w\"><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">ZK rolluplar, DeFi yerine daha \u00e7ok gaming ve NFT alanlar\u0131nda aktif konumdad\u0131r. Starknet, zkSync Era ve Linea, bu sekt\u00f6rlerde daha fazla kullan\u0131m g\u00f6r\u00fcr. Aktif kullan\u0131c\u0131 say\u0131s\u0131nda, Growthepie verilerine g\u00f6re Base tek ba\u015f\u0131na 1 milyonun \u00fczerinde g\u00fcnl\u00fck aktif adrese sahiptir.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Arbitrum ve Taiko ise 300.000\u2019in \u00fczerinde aktif kullan\u0131c\u0131ya ula\u015fm\u0131\u015f durumdad\u0131r. Arbitrum, 1 milyon kullan\u0131c\u0131 baraj\u0131n\u0131 a\u015fan ilk rollup oldu. Ancak \u015fu ana kadar bu seviyeye ula\u015f\u0131p koruyabilen tek rollup Base\u2019dir.<\/span><\/p><p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-215624 size-full lazyload\" src=\"https:\/\/cimg.co\/p\/no_image.svg\" alt=\"Kullan\u0131c\u0131 say\u0131s\u0131\" width=\"1080\" height=\"707\" sizes=\"auto, (max-width: 1080px) 100vw, 1080px\" data-src=\"https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211655\/1741900615-resim-5.jpg\" data-srcset=\"https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211655\/1741900615-resim-5.jpg 1080w, https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211655\/1741900615-resim-5-300x196.jpg 300w, https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211655\/1741900615-resim-5-1024x670.jpg 1024w, https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211655\/1741900615-resim-5-768x503.jpg 768w, https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211655\/1741900615-resim-5-450x295.jpg 450w\"><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Base, i\u015flem hacmi a\u00e7\u0131s\u0131ndan lider konumda yer almaktad\u0131r. Mart 2025 itibar\u0131yla g\u00fcnde 7.6 milyonun \u00fczerinde i\u015flem ger\u00e7ekle\u015ftirmektedir. Arbitrum ve Taiko ise g\u00fcnl\u00fck 2.3 milyondan fazla i\u015flem i\u015fliyor. Base, \u015fimdiye kadar 12 milyon i\u015flem s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 a\u015fan tek rollup oldu. Bu rekoru Ocak 2025\u2019te k\u0131rd\u0131.<\/span><\/p><p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-215627 size-full lazyload\" src=\"https:\/\/cimg.co\/p\/no_image.svg\" alt=\"Rollup i\u015flem Say\u0131s\u0131\" width=\"1076\" height=\"677\" sizes=\"auto, (max-width: 1076px) 100vw, 1076px\" data-src=\"https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211744\/1741900664-resim-6.jpg\" data-srcset=\"https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211744\/1741900664-resim-6.jpg 1076w, https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211744\/1741900664-resim-6-300x189.jpg 300w, https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211744\/1741900664-resim-6-1024x644.jpg 1024w, https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211744\/1741900664-resim-6-768x483.jpg 768w, https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211744\/1741900664-resim-6-450x283.jpg 450w\"><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Rolluplar da ortalama i\u015flem \u00fccreti 0.0001 ile 0.1 dolar aras\u0131nda de\u011fi\u015fiklik g\u00f6stermektedir. Arbitrum \u00fczerinde bu \u00fccret bazen 0.1 dolara kadar \u00e7\u0131kabiliyor. Ancak bu rakam, Ethereum\u2019a k\u0131yasla h\u00e2l\u00e2 olduk\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fck seviyelerde bulunmaktad\u0131r.<\/span><\/p><p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-215628 size-full lazyload\" src=\"https:\/\/cimg.co\/p\/no_image.svg\" alt=\"\u0130\u015flem \u00dccretleri\" width=\"1610\" height=\"801\" sizes=\"auto, (max-width: 1610px) 100vw, 1610px\" data-src=\"https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211825\/1741900705-resim-7.jpg\" data-srcset=\"https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211825\/1741900705-resim-7.jpg 1610w, https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211825\/1741900705-resim-7-300x149.jpg 300w, https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211825\/1741900705-resim-7-1024x509.jpg 1024w, https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211825\/1741900705-resim-7-768x382.jpg 768w, https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211825\/1741900705-resim-7-1536x764.jpg 1536w, https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211825\/1741900705-resim-7-450x224.jpg 450w\"><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">\u015eimdi, Mart 2025 ortas\u0131ndan al\u0131nan verilerle baz\u0131 rolluplar\u0131 k\u0131saca analiz edelim.<\/span><\/p><h3><b>Arbitrum<\/b><\/h3><ul>\n<li style=\"font-weight: 400\"><b>T\u00fcr: <\/b><span style=\"font-weight: 400\">Optimistic rollup<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400\"><b>TVL: <\/b><span style=\"font-weight: 400\">11.8 milyar dolar<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400\"><b>DeFi TVL: <\/b><span style=\"font-weight: 400\">2.4 milyar dolar<\/span><\/li>\n<\/ul><p><span style=\"font-weight: 400\">Arbitrum, en b\u00fcy\u00fck rolluplardan biridir. G\u00fcnl\u00fck 340.000\u2019den fazla aktif kullan\u0131c\u0131ya sahip ve g\u00fcnde 2.2 milyonun \u00fczerinde i\u015flem ger\u00e7ekle\u015ftirir. A\u011fdaki stablecoin arz\u0131 da 5.6 milyar dolara ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. USDT ve USDC en b\u00fcy\u00fck paya sahiptir.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Artemis verilerine g\u00f6re, en aktif dApp\u2019ler aras\u0131nda Reservoir, Uniswap, Lifi, Unishop.ai ve OpenSea bulunmaktad\u0131r. Arbitrum, neredeyse 800 dApp ile en b\u00fcy\u00fck DeFi ekosistemine sahiptir. <\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">TVL a\u00e7\u0131s\u0131ndan en b\u00fcy\u00fck DeFi uygulamalar\u0131 Aave, GMX ve Uniswap\u2019dir. Merkeziyetsiz borsa (DEX) i\u015flem hacmi ise Mart ay\u0131 ba\u015f\u0131nda 1 milyar dolar\u0131 a\u015ft\u0131.<\/span><\/p><p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-215629 size-full lazyload\" src=\"https:\/\/cimg.co\/p\/no_image.svg\" alt=\"Arbitrum \u0130\u015flem Hacmi\" width=\"1912\" height=\"795\" sizes=\"auto, (max-width: 1912px) 100vw, 1912px\" data-src=\"https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211909\/1741900749-resim-8.jpg\" data-srcset=\"https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211909\/1741900749-resim-8.jpg 1912w, https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211909\/1741900749-resim-8-300x125.jpg 300w, https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211909\/1741900749-resim-8-1024x426.jpg 1024w, https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211909\/1741900749-resim-8-768x319.jpg 768w, https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211909\/1741900749-resim-8-1536x639.jpg 1536w, https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13211909\/1741900749-resim-8-450x187.jpg 450w\"><\/p><h3><b>Base<\/b><\/h3><ul>\n<li style=\"font-weight: 400\"><b>Type<\/b><span style=\"font-weight: 400\">: Optimistic rollup<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400\"><b>TVL:<\/b><span style=\"font-weight: 400\"> 10.4 milyar dolar<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400\"><b>DeFi TVL:<\/b><span style=\"font-weight: 400\"> 2.8 milyar dolar<\/span><\/li>\n<\/ul><p><span style=\"font-weight: 400\">Base, h\u0131zla b\u00fcy\u00fcyen bir rollup olarak 1.5 milyondan fazla g\u00fcnl\u00fck aktif kullan\u0131c\u0131ya (DAU) sahip. G\u00fcnl\u00fck 7.6 milyon i\u015flem ger\u00e7ekle\u015ftiriyor.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Stablecoin arz\u0131 4 milyar dolar ile rekor seviyede bulunuyor.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Uniswap, Base \u00fczerindeki en pop\u00fcler dApp ve 440.000\u2019e yak\u0131n DAU\u2019ya sahip. Bu b\u00fcy\u00fcme, <strong><a href=\"https:\/\/cryptonews.com\/tr\/kripto-para\/en-iyi-ethereum-meme-coinleri-yatirim-firsatlari\/\">meme coin<\/a><\/strong> aktiviteleriyle destekleniyor.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Base\u2019de TVL a\u00e7\u0131s\u0131ndan en b\u00fcy\u00fck DeFi uygulamalar\u0131 Aerodrome (yerel DEX), Morpho Blue ve Aave.<\/span><\/p><h3><b>OP Mainnet<\/b><\/h3><ul>\n<li style=\"font-weight: 400\"><b>Type<\/b><span style=\"font-weight: 400\">: Optimistic rollup<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400\"><b>TVL:<\/b><span style=\"font-weight: 400\"> 3.9 milyar dolar<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400\"><b>DeFi TVL:<\/b><span style=\"font-weight: 400\"> 490 milyon dolar<\/span><\/li>\n<\/ul><p><span style=\"font-weight: 400\">OP, 100.000\u2019e yak\u0131n DAU\u2019ya ve g\u00fcnde 1 milyonun \u00fczerinde i\u015flem hacmine sahip.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Stablecoin arz\u0131 700 milyon dolar seviyesinde bulunuyor.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">TVL a\u00e7\u0131s\u0131ndan en b\u00fcy\u00fck DeFi uygulamalar\u0131 Aave, Stargate Finance ve Velodrome.<\/span><\/p><h3><b>zkSync Era<\/b><\/h3><ul>\n<li style=\"font-weight: 400\"><b>Type<\/b><span style=\"font-weight: 400\">: ZK rollup<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400\"><b>TVL:<\/b><span style=\"font-weight: 400\"> 651 milyon dolar<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400\"><b>DeFi TVL:<\/b><span style=\"font-weight: 400\"> 141 milyon dolar<\/span><\/li>\n<\/ul><p><span style=\"font-weight: 400\">zkSync, son iki y\u0131l\u0131n en d\u00fc\u015f\u00fck seviyesinde ve 20.000\u2019den daha az DAU\u2019ya sahip.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Stablecoin arz\u0131 80 milyon dolar\u0131n alt\u0131nda bulunuyor. zkSync \u00fczerinde ki en b\u00fcy\u00fck DeFi uygulamalar\u0131 ise SyncSwap, Aave ve Venus Core Protocol.<\/span><\/p><h3><b>Starknet<\/b><\/h3><ul>\n<li style=\"font-weight: 400\"><b>Type<\/b><span style=\"font-weight: 400\">: ZK rollup<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400\"><b>TVL:<\/b><span style=\"font-weight: 400\"> 491 milyon dolar<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400\"><b>DeFi TVL:<\/b><span style=\"font-weight: 400\"> 101 milyon dolar<\/span><\/li>\n<\/ul><p><span style=\"font-weight: 400\">Starknet\u2019in stablecoin piyasa de\u011feri 60 milyon dolar\u0131 a\u015ft\u0131.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">DeFi ekosistemi \u00e7o\u011funlukla yerel projelerden olu\u015fuyor. Bunlar aras\u0131nda Nostra, Ekubo, Vesu ve Endur bulunuyor.<\/span><\/p><h3><b>Linea<\/b><\/h3><ul>\n<li style=\"font-weight: 400\"><b>Type<\/b><span style=\"font-weight: 400\">: ZK rollup<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400\"><b>TVL:<\/b><span style=\"font-weight: 400\"> 389 milyon dolar<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400\"><b>DeFi TVL:<\/b><span style=\"font-weight: 400\"> 150 milyon dolar<\/span><\/li>\n<\/ul><p><span style=\"font-weight: 400\">Linea, 30.000\u2019in \u00fczerinde DAU\u2019ya sahip ve g\u00fcnl\u00fck i\u015flem hacmi 130.000 civar\u0131nda bulunuyor.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">DeFi ekosisteminde 130\u2019dan fazla dApp bulunuyor. Bunlar aras\u0131nda Stargate Finance, Renzo, ZeroLend, LayerBank ve Mitosis yer al\u0131yor.<\/span><\/p><h2><b>Ger\u00e7ek D\u00fcnya Uygulamalar\u0131 \u00dczerinden Rollup Nedir, Nas\u0131l \u00c7al\u0131\u015f\u0131r ve Nerelerde Kullan\u0131l\u0131r?<\/b><\/h2><p><span class=\"replacer\"><\/span><br>\n<span style=\"font-weight: 400\">Rolluplar, her t\u00fcrl\u00fc Web3 uygulamas\u0131 i\u00e7in kullan\u0131labilir. Ethereum \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fan her \u015fey, rolluplar \u00fczerinde daha h\u0131zl\u0131 ve verimli olarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. \u00d6zellikle gaming, trade ve NFT pazar yerleri gibi y\u00fcksek talep g\u00f6ren dApp&#8217;ler i\u00e7in olduk\u00e7a idealdir.<\/span><\/p><h3><b>DeFi<\/b><\/h3><p><span style=\"font-weight: 400\">L2 rolluplar, i\u015flem h\u0131z\u0131n\u0131 art\u0131rarak ve maliyetleri d\u00fc\u015f\u00fcrerek DeFi uygulamalar\u0131n\u0131 daha verimli hale getirir. \u00d6rne\u011fin, merkeziyetsiz borsalar (DEX) ve vadeli trade platformlar\u0131, saniyede birden fazla i\u015flemi ultra d\u00fc\u015f\u00fck maliyetlerle ger\u00e7ekle\u015ftirebilir. Bu da kullan\u0131c\u0131 deneyimini \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde iyile\u015ftirir.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Daha \u00f6nce de belirtildi\u011fi gibi, Arbitrum ve Base, DeFi\u2019de en b\u00fcy\u00fck iki L2 rollup olarak toplam likiditenin \u00fc\u00e7te ikisini elinde tutmaktad\u0131r. Uniswap ve Aave, bu ekosistemlerde h\u0131zla geni\u015fleyerek daha verimli trade ve lending hizmetleri sunmaktad\u0131r.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Lending protokolleri aras\u0131nda en b\u00fcy\u00fck platform Aave\u2019dir. Arbitrum ise 800 milyon dolar\u0131 a\u015fan TVL ile Ethereum d\u0131\u015f\u0131nda yer alan en b\u00fcy\u00fck a\u011fd\u0131r.<\/span><\/p><h3><b>NFT Pazar Yerleri ve Gaming<\/b><\/h3><p><span style=\"font-weight: 400\">Gaming ve NFT pazar yerleri, rolluplar i\u00e7in \u00f6nemli kullan\u0131m alanlar\u0131ndan biridir. Immutable X gibi baz\u0131 L2 \u00e7\u00f6z\u00fcmleri, tamamen gaming odakl\u0131 olarak geli\u015ftirilmi\u015ftir. Polygon, Arbitrum, zkSync Era ve Base de gaming ve <strong><a href=\"https:\/\/cryptonews.com\/tr\/akademy\/nft-nedir-ve-nasil-calisir-detayli-anlatim\/\">NFT<\/a> <\/strong>alanlar\u0131nda olduk\u00e7a aktiftir.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Immutable X, en b\u00fcy\u00fck Web3 gaming ekosistemlerinden birine sahiptir. Bu ekosistem i\u00e7erisinde Gods Unchained, Habbo X, Cross the Ages ve Illuvium gibi oyunlar yer almaktad\u0131r.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\"><strong><a href=\"https:\/\/cryptonews.com\/tr\/kripto-para\/en-iyi-tiklamali-kripto-oyunlari-kazancli-projeler\/\">Bir\u00e7ok pop\u00fcler oyun<\/a><\/strong>, Immutable X dahil olmak \u00fczere birden fazla zincir \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Bunlar aras\u0131nda World of Dypians, BoomLand ve PlayEmber \u00f6ne \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/span><\/p><h3><b>Kurumsal Kullan\u0131m Alanlar\u0131<\/b><\/h3><p><span style=\"font-weight: 400\">Kurumsal uygulamalar, geni\u015f kullan\u0131c\u0131 kitlesi ve \u00e7oklu i\u015f ortaklar\u0131 nedeniyle y\u00fcksek i\u015flem kapasitesine ve d\u00fc\u015f\u00fck maliyetlere ihtiya\u00e7 duyar.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Bu t\u00fcr uygulamalar kullan\u0131l\u0131rken altyap\u0131 olarak Optimistic veya ZK rolluplar\u0131 tercih edebilir. ZK rolluplar daha y\u00fcksek gizlilik ve g\u00fcvenlik sunarken, Optimistic rolluplar geli\u015ftirici dostu ve \u00f6zelle\u015ftirilebilir bir yap\u0131ya sahiptir.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Kurumsal rollup entegrasyonuna iyi bir \u00f6rnek, Visa\u2019n\u0131n Starknet kullan\u0131m\u0131d\u0131r. Visa, &#8216;account abstraction&#8217; \u00f6zelli\u011fi ile kendi kendine saklama c\u00fczdanlar\u0131nda otomatik \u00f6demeleri sa\u011flamak i\u00e7in Starknet\u2019i b\u00fcnyesine entegre etmi\u015ftir.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">\u015eu anda, Optimistic rolluplar TVL ve aktif kullan\u0131c\u0131lar\u0131n %90\u2019\u0131ndan fazlas\u0131na sahiptir. Ancak, Ethereum\u2019un kurucu orta\u011f\u0131 Vitalik Buterin, ZK teknolojisinin geli\u015fmesiyle \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki on y\u0131lda ZK rolluplar\u0131n \u00f6ne \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Hatta Buterin, gelecekte t\u00fcm rolluplar\u0131n ZK tabanl\u0131 olaca\u011f\u0131na inan\u0131yor. Ancak bunun ger\u00e7ekle\u015fmesi i\u00e7in altyap\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7lendirilmesi ve do\u011frulay\u0131c\u0131 optimizasyonlar\u0131n\u0131n geli\u015ftirilmesi gerekti\u011fini belirtiyor.<\/span><\/p><h2><b>Rolluplar\u0131n Zorluklar\u0131 ve S\u0131n\u0131rlamalar\u0131<\/b><\/h2><p><span class=\"replacer\"><\/span><br>\n<span style=\"font-weight: 400\">Rolluplar, Ethereum\u2019un \u00f6l\u00e7eklenmesini \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde iyile\u015ftirir. Ancak yinede baz\u0131 zorluklarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r. \u0130\u015fte en b\u00fcy\u00fck endi\u015feler ve s\u0131n\u0131rlamalar:<\/span><\/p><p><b>Veri Eri\u015filebilirli\u011fi Endi\u015feleri<\/b><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Rolluplar, mod\u00fcler yap\u0131da \u00e7al\u0131\u015f\u0131r ve i\u015flem y\u00fcr\u00fctme, mutabakat, do\u011frulama ve veri eri\u015filebilirli\u011fini birbirinden ay\u0131r\u0131r. \u00c7o\u011fu L2, Ethereum\u2019un yerel veri eri\u015filebilirli\u011fi (DA) katman\u0131n\u0131 kullan\u0131r. Ancak baz\u0131 rolluplar, Celestia, Polygon Avail veya EigenLayer gibi harici DA hizmetlerine g\u00fcvenmeyi tercih eder.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Harici kaynaklar, ek g\u00fcven varsay\u0131mlar\u0131n\u0131 beraberinde getirir. Bu durum, baz\u0131 uzmanlar taraf\u0131ndan riskli olarak de\u011ferlendirilir.<\/span><\/p><p><b>Optimistic Rolluplarda \u00c7ekim Gecikmeleri<\/b><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Optimistic rolluplar\u0131n en b\u00fcy\u00fck dezavantaj\u0131, zorunlu yedi g\u00fcnl\u00fck \u00e7ekim s\u00fcresidir. Bu durum, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n istedi\u011fi zaman a\u011fdan \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 engeller.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Hop Protocol ve Across gibi \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraf hizmetler, fonlar\u0131 an\u0131nda k\u00f6pr\u00fclemeyi m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lar. Ancak, bu hizmetler ek \u00fccretler talep eder.<\/span><\/p><p><b>ZK-Rollup Teknolojisinin Karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131<\/b><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">ZK rolluplar, ileri d\u00fczey kriptografik mekanizmalar kullan\u0131r. Bu, Optimistic rolluplar ve di\u011fer L2 \u00e7\u00f6z\u00fcmlerine k\u0131yasla daha karma\u015f\u0131k bir yap\u0131 olu\u015fturur. ZK rolluplar\u0131n geli\u015ftirilmesi ve uygulanmas\u0131, teknik bilgi gerektirdi\u011fi i\u00e7in benimsenmeyi zorla\u015ft\u0131rabilir.<\/span><\/p><h2><b>Merkeziyet\u00e7ilik Riskleri<\/b><\/h2><p><span class=\"replacer\"><\/span><br>\n<span style=\"font-weight: 400\">Rolluplar\u0131n en b\u00fcy\u00fck sorunlar\u0131ndan biri merkeziyet\u00e7ilik riski ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalmalar\u0131d\u0131r. L2\u2019ler, Ethereum\u2019un g\u00fcvenli\u011finden yararlan\u0131r. Ethereum, binlerce node ve bir milyondan fazla stake eden kullan\u0131c\u0131 taraf\u0131ndan g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f k\u00f6kl\u00fc bir blockchain a\u011f\u0131d\u0131r.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Ethereum sisteminde i\u015flemler sequencer ad\u0131 verilen bile\u015fenler taraf\u0131ndan grupland\u0131r\u0131l\u0131r. \u00c7o\u011fu L2, i\u015flemleri i\u015flemek i\u00e7in merkezi sequencerleri kullan\u0131r.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">2024 y\u0131l\u0131nda, Linea tabanl\u0131 bir DEX, g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131\u011f\u0131 nedeniyle 2.6 milyon dolar de\u011ferinde ETH kaybetti. Bu olay\u0131n ard\u0131ndan, rollup blok \u00fcretimini durdurdu ve sequencer a\u011f\u0131n\u0131 merkeziyetsizle\u015ftirme planlar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Merkezi sequencerlar, rolluplar i\u00e7in en b\u00fcy\u00fck risklerden biri olmaya devam etmektedir. Bu nedenle, kitlesel benimseme \u00f6ncesinde merkeziyetsizli\u011fe \u00f6ncelik verilmesi gerekmektedir.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">\u0130lk merkeziyetsiz sequencer havuzunu uygulayan Optimistic rolluplardan biri ise <strong><a href=\"https:\/\/www.metis.io\/blog\/eli5-the-centralized-sequencer-problem-in-l2s\">Metis<\/a> <\/strong>olmu\u015ftur. 2024\u2019ten beri bu sistemin geli\u015ftirilmesi \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r.<\/span><\/p><h2><b>Rollup Nedir? &#8211; Sonu\u00e7<\/b><\/h2><p><span class=\"replacer\"><\/span><br>\n<span style=\"font-weight: 400\">Rolluplar, Ethereum\u2019un \u00f6l\u00e7eklenme sorununu \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in geli\u015ftirilmi\u015f en etkili Katman 2 \u00e7\u00f6z\u00fcmlerinden biridir. \u0130\u015flem kapasitesini art\u0131r\u0131rken, gas \u00fccretlerini d\u00fc\u015f\u00fcrerek a\u011f\u0131n daha verimli \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flarlar. <\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">DeFi, NFT pazar yerleri ve gaming gibi y\u00fcksek i\u015flem hacmi gerektiren uygulamalarda \u00f6nemli avantajlar sunarlar. Arbitrum, Base, OP Mainnet, zkSync Era ve Starknet gibi rolluplar, ekosistemin en g\u00fc\u00e7l\u00fc oyuncular\u0131 aras\u0131nda yer almaktad\u0131r.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Rolluplar\u0131n da kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131\u011f\u0131 baz\u0131 zorluklar\u0131 bulunmaktad\u0131r. \u00d6zellikle Optimistic rolluplarda para \u00e7ekim s\u00fcrelerinin uzun olmas\u0131 gibi. Ayr\u0131ca ZK-rolluplar\u0131n karma\u015f\u0131k altyap\u0131ya sahip olmas\u0131 ve merkezi sequencer&#8217;lar\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 g\u00fcvenlik riskleri dikkat edilmesi gereken ba\u015fl\u0131ca konular aras\u0131nda yer almaktad\u0131r. <\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Gelecekte, Vitalik Buterin\u2019in de \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc gibi, ZK-rolluplar\u0131n \u00f6n plana \u00e7\u0131kmas\u0131 ve t\u00fcm Ethereum \u00f6l\u00e7ekleme s\u00fcrecinin bu teknoloji \u00fczerine in\u015fa edilmesi beklenmektedir.<\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Sonu\u00e7 olarak, rollup nedir? sorusuna verilebilecek en k\u0131sa yan\u0131t, Ethereum\u2019un i\u015flem kapasitesini art\u0131ran, i\u015flem maliyetlerini d\u00fc\u015f\u00fcren ve \u00f6l\u00e7eklenebilirli\u011fi sa\u011flayan bir Katman 2 \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc oldu\u011fudur. <\/span><\/p><p><span style=\"font-weight: 400\">Blockchain d\u00fcnyas\u0131nda merkeziyetsiz uygulamalar\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131yla birlikte, rolluplar\u0131n \u00f6nemi giderek artacakt\u0131r. Bu nedenle, hem geli\u015ftiricilerin hem de kullan\u0131c\u0131lar\u0131n bu teknolojiye uyum sa\u011flamas\u0131 ve geli\u015fmeleri yak\u0131ndan takip etmesi b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/span><\/p><h2><b>S\u0131k\u00e7a Sorulan Sorular<\/b><\/h2><p><span class=\"replacer\"><\/span><br>\n<\/p><div class=\"man_faq_sec\" itemscope itemtype=\"https:\/\/schema.org\/FAQPage\">\r\n<!--                            <script>jQuery(document).ready(function() {\r\n\t\t\t\t\t\t\t\tjQuery(\".accordionButton\").click(function() {\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\tjQuery(\".accordionButton\").removeClass(\"on\");\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\tjQuery(\".accordionContent\").slideUp(\"normal\");\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\tif(jQuery(this).next().is(\":hidden\") == true) {\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tjQuery(this).addClass(\"on\");\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\tjQuery(this).next().slideDown(\"normal\");\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t } \r\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t  \r\n\t\t\t\t\t\t\t\t });\r\n\t\t\t\t\t\t\t\t });\r\n\t\t\t\t\t\t\t<\/script>-->\r\n\t\t\t\t\t\t\t<section class=\"ms_faq ms_card \"><div itemscope itemprop=\"mainEntity\" itemtype=\"https:\/\/schema.org\/Question\"><div class=\"accordionButton\"><h3 itemprop=\"name\">Optimistic rolluplar ile ZK-rolluplar aras\u0131ndaki fark nedir?<\/h3> <\/div>\n<div class=\"accordionContent\" itemscope itemprop=\"acceptedAnswer\" itemtype=\"https:\/\/schema.org\/Answer\" style=\"display:none;\"><p itemprop=\"text\">Hem Optimistic rolluplar hem de ZK-rolluplar, Ethereum\u2019un \u00f6l\u00e7eklenmesini sa\u011flar ancak i\u015fleyi\u015fleri farkl\u0131d\u0131r. Optimistic rolluplar, i\u015flemlerin ge\u00e7erli oldu\u011funu varsayar ve yaln\u0131zca itiraz gelirse inceler. Bu nedenle, i\u015flem kesinle\u015fmesi i\u00e7in yedi g\u00fcnl\u00fck bir itiraz s\u00fcresi gereklidir. \u00d6te yandan, ZK-rolluplar t\u00fcm i\u015flemleri s\u0131f\u0131r bilgi (ZK) kan\u0131tlar\u0131 ile ba\u015ftan do\u011frular. \u0130\u015flemler, zincire eklenmeden \u00f6nce matematiksel olarak do\u011fruland\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in kesinle\u015fme s\u00fcresi an\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fir. Daha g\u00fc\u00e7l\u00fc g\u00fcvenlik ve daha h\u0131zl\u0131 i\u015flem onay\u0131 sa\u011flasa da, ZK-rolluplar y\u00fcksek i\u015flem g\u00fcc\u00fc gerektirir.<\/p>\r\n                <\/div><\/div><\/section>\n<section class=\"ms_faq ms_card \"><div itemscope itemprop=\"mainEntity\" itemtype=\"https:\/\/schema.org\/Question\"><div class=\"accordionButton\"><h3 itemprop=\"name\">Rolluplar i\u015flem \u00fccretlerini (gas fees) nas\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr?<\/h3> <\/div>\n<div class=\"accordionContent\" itemscope itemprop=\"acceptedAnswer\" itemtype=\"https:\/\/schema.org\/Answer\" style=\"display:none;\"><p itemprop=\"text\">Rolluplar, i\u015flemleri Ethereum ana a\u011f\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirerek gas \u00fccretlerini \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr. Ethereum\u2019un ana a\u011f\u0131 \u00fczerindeki i\u015flem yo\u011funlu\u011fu azald\u0131k\u00e7a, blok alan\u0131 \u00fczerindeki talep d\u00fc\u015fer ve i\u015flem \u00fccretleri azal\u0131r. 2024 y\u0131l\u0131nda Ethereum\u2019un EIP-4844 g\u00fcncellemesi ile veri eri\u015filebilirli\u011fi art\u0131r\u0131ld\u0131 ve rollup i\u015flemlerinin maliyeti %95 oran\u0131nda azald\u0131. Bu sayede, gaming, DeFi ve NFT ticareti gibi alanlarda \u00e7ok daha d\u00fc\u015f\u00fck maliyetli i\u015flemler m\u00fcmk\u00fcn hale geldi.<\/p>\r\n                <\/div><\/div><\/section>\n<section class=\"ms_faq ms_card \"><div itemscope itemprop=\"mainEntity\" itemtype=\"https:\/\/schema.org\/Question\"><div class=\"accordionButton\"><h3 itemprop=\"name\">Optimistic rolluplar da para \u00e7ekme i\u015flemi ne kadar s\u00fcrer?<\/h3> <\/div>\n<div class=\"accordionContent\" itemscope itemprop=\"acceptedAnswer\" itemtype=\"https:\/\/schema.org\/Answer\" style=\"display:none;\"><p itemprop=\"text\">Optimistic rolluplar da para \u00e7ekme i\u015flemi genellikle yedi g\u00fcn s\u00fcrer. Bunun nedeni, doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k kan\u0131t\u0131 (fraud-proof) s\u00fcrecidir. \u0130tiraz s\u00fcresi boyunca herkes i\u015flemleri denetleyebilir ve ge\u00e7ersiz bir i\u015flem varsa iptal ettirebilir. Ancak, Hop Protocol, Across ve Stargate gibi \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraf k\u00f6pr\u00fc hizmetleri, daha h\u0131zl\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015flara izin verir. Bu hizmetler, kullan\u0131c\u0131lara an\u0131nda fon \u00e7ekme imkan\u0131 sunarken belirli bir \u00fccret talep eder.<\/p>\r\n                <\/div><\/div><\/section>\n<section class=\"ms_faq ms_card \"><div itemscope itemprop=\"mainEntity\" itemtype=\"https:\/\/schema.org\/Question\"><div class=\"accordionButton\"><h3 itemprop=\"name\">DeFi i\u00e7in en iyi rollup \u00e7\u00f6z\u00fcmleri hangileridir?<\/h3> <\/div>\n<div class=\"accordionContent\" itemscope itemprop=\"acceptedAnswer\" itemtype=\"https:\/\/schema.org\/Answer\" style=\"display:none;\"><p itemprop=\"text\">Arbitrum ve Base, DeFi ekosisteminde en b\u00fcy\u00fck iki rollup olup, toplam kilitli de\u011ferin (TVL) \u00fc\u00e7te ikisini olu\u015fturur. D\u00fc\u015f\u00fck i\u015flem \u00fccretleri, Ethereum uyumlulu\u011fu ve geni\u015f geli\u015ftirici deste\u011fi sayesinde DeFi projeleri i\u00e7in ideal bir altyap\u0131 sunarlar. Ayr\u0131ca, OP Mainnet (Optimism) DeFi alan\u0131nda pop\u00fcler bir tercih olmaya devam etmektedir. Daha g\u00fc\u00e7l\u00fc g\u00fcvenlik arayanlar i\u00e7in zkSync Era ve Starknet, ZK teknolojisiyle ek g\u00fcvenlik katman\u0131 sunar.<\/p>\r\n                <\/div><\/div><\/section>\n<section class=\"ms_faq ms_card \"><div itemscope itemprop=\"mainEntity\" itemtype=\"https:\/\/schema.org\/Question\"><div class=\"accordionButton\"><h3 itemprop=\"name\">NFT ticareti i\u00e7in rollup kullanabilir miyim?<\/h3> <\/div>\n<div class=\"accordionContent\" itemscope itemprop=\"acceptedAnswer\" itemtype=\"https:\/\/schema.org\/Answer\" style=\"display:none;\"><p itemprop=\"text\">Evet, Arbitrum, Base, OP, Starknet ve zkSync gibi bir\u00e7ok rollup NFT ticaretini destekler. OpenSea ve Blur gibi b\u00fcy\u00fck NFT pazar yerleri, Ethereum\u2019un yan\u0131 s\u0131ra rollup \u00e7\u00f6z\u00fcmleri \u00fczerinde de \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. \u00d6zellikle Immutable X, gaming ve NFT odakl\u0131 \u00f6zel bir rollup olup, gas \u00fccreti olmadan i\u015flem yapmay\u0131 sa\u011flar. Bu sayede, oyuncular ve koleksiyoncular i\u00e7in h\u0131zl\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fck maliyetli NFT i\u015flemleri m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\r\n                <\/div><\/div><\/section>\n<section class=\"ms_faq ms_card \"><div itemscope itemprop=\"mainEntity\" itemtype=\"https:\/\/schema.org\/Question\"><div class=\"accordionButton\"><h3 itemprop=\"name\">Ethereum 2.0 g\u00fcncellemeleri rolluplar\u0131 nas\u0131l etkiler?<\/h3> <\/div>\n<div class=\"accordionContent\" itemscope itemprop=\"acceptedAnswer\" itemtype=\"https:\/\/schema.org\/Answer\" style=\"display:none;\"><p itemprop=\"text\">Ethereum 2.0\u2019\u0131n getirdi\u011fi iyile\u015ftirmeler, uzun vadede rolluplar\u0131n \u00f6nemini azaltabilir. \u00d6zellikle sharding teknolojisi, Ethereum\u2019un \u00f6l\u00e7eklenmesini art\u0131racakt\u0131r. Ancak, bu s\u00fcrecin tamamlanmas\u0131 uzun s\u00fcre alacakt\u0131r. Vitalik Buterin, Ethereum\u2019un \u00f6l\u00e7ekleme stratejisinde rolluplar\u0131n kilit rol oynayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftir. Ethereum Vakf\u0131, rolluplar\u0131n geli\u015ftirilmesini ve benimsenmesini desteklemeye devam etmektedir.<\/p>\r\n                <\/div><\/div><\/section>\n<section class=\"ms_faq ms_card \"><div itemscope itemprop=\"mainEntity\" itemtype=\"https:\/\/schema.org\/Question\"><div class=\"accordionButton\"><h3 itemprop=\"name\">Rolluplar m\u0131 yoksa sidechainler mi daha iyi \u00f6l\u00e7ekleme \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcd\u00fcr?<\/h3> <\/div>\n<div class=\"accordionContent\" itemscope itemprop=\"acceptedAnswer\" itemtype=\"https:\/\/schema.org\/Answer\" style=\"display:none;\"><p itemprop=\"text\">Evet, rolluplar sidechainlere k\u0131yasla daha g\u00fcvenli bir \u00f6l\u00e7ekleme \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcd\u00fcr. Sidechainler, Ethereum\u2019dan ba\u011f\u0131ms\u0131z \u00e7al\u0131\u015fan kendi do\u011frulay\u0131c\u0131lar\u0131na sahip zincirlerdir. G\u00fcvenli\u011fi Ethereum a\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 de\u011fildir. \u00d6te yandan, rolluplar Ethereum\u2019un g\u00fcvenli\u011fini devral\u0131r ve ana a\u011fa entegre \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bu sayede, hem daha g\u00fcvenli hem de daha y\u00fcksek uyumluluk ve birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilirlik (interoperability) sa\u011flarlar. Bu nedenle, Ethereum geli\u015ftiricileri ve toplulu\u011fu rollup \u00e7\u00f6z\u00fcmlerini daha s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir se\u00e7enek olarak g\u00f6rmektedir.<\/p>\r\n                <\/div><\/div><\/section>\n<h2><b>Referanslar<\/b><\/h2>\n<p><span class=\"replacer\"><\/span><\/p>\n<ul>\n<li style=\"font-weight: 400\"><a href=\"https:\/\/jamesbachini.com\/danksharding\/\"><span style=\"font-weight: 400\">Danksharding architecture<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400\"> (James Bachini)<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400\"><a href=\"https:\/\/l2beat.com\/scaling\/tvs\"><span style=\"font-weight: 400\">L2 TVL<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400\"> (L2Beat)<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400\"><a href=\"https:\/\/defillama.com\/chains\/Rollup\"><span style=\"font-weight: 400\">DeFi Rollup TVL<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400\"> (DefiLlama)<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400\"><a href=\"https:\/\/dappradar.com\/research\/chain-trends\"><span style=\"font-weight: 400\">L2 DApp Volume<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400\"> (DappRadar)<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400\"><a href=\"https:\/\/www.growthepie.xyz\/fundamentals\/daily-active-addresses\"><span style=\"font-weight: 400\">L2 Daily Active Addresses<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400\"> (Growthepie)<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400\"><a href=\"https:\/\/www.growthepie.xyz\/fundamentals\/transaction-count\"><span style=\"font-weight: 400\">L2 Daily Transactions<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400\"> (Growthepie)<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400\"><a href=\"https:\/\/dune.com\/Marcov\/layer-2-transaction-cost?interval_days_e011de=90\"><span style=\"font-weight: 400\">L2 Median Transaction Fees USD<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400\"> (Dune)<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400\"><a href=\"https:\/\/app.artemis.xyz\/project\/arbitrum?from=chains&#038;tab=fundamentals\"><span style=\"font-weight: 400\">Arbitrum DEX Volume<\/span><\/a><span style=\"font-weight: 400\"> (Artemis)<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Blockchain d\u00fcnyas\u0131nda \u00f6l\u00e7eklenebilirlik \u00f6nemli bir sorundur. Rollup nedir sorusu bu nokta da kritik bir \u00f6nem kazanmaktad\u0131r. Rollup \u00e7\u00f6z\u00fcmleri, blockchain a\u011flar\u0131n\u0131n daha h\u0131zl\u0131, verimli ve ekonomik bi\u00e7imde \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayarak \u00f6l\u00e7eklenebilirlik sorununu a\u015fmay\u0131 hedefler.Rolluplar i\u015flem h\u0131z\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131rken gas \u00fccretlerini d\u00fc\u015f\u00fcren, etkili bir Katman 2 \u00f6l\u00e7ekleme \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcd\u00fcr. Ethereum gibi yo\u011fun kullan\u0131lan a\u011flarda i\u015flem y\u00fck\u00fcn\u00fc hafifletir ve kullan\u0131c\u0131 deneyimini [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":455,"featured_media":215630,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"topics":[911],"class_list":["post-215634","academy","type-academy","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","topics-kriptonun-temelleri","experience-baslangic","content_type-aciklama"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.6 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Rollup Nedir ve Nas\u0131l \u00c7al\u0131\u015f\u0131r? T\u00fcm Merak Edilenler<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Rollup nedir? Ethereum\u2019un \u00f6l\u00e7eklenme sorununa \u00e7\u00f6z\u00fcm sunan rolluplar, i\u015flem maliyetlerini d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr ve h\u0131z kazand\u0131r\u0131r.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/cryptonews.com\/tr\/academy\/rollup-nedir-nasil-calisir\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"tr_TR\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Rollup Nedir ve Nas\u0131l \u00c7al\u0131\u015f\u0131r? T\u00fcm Merak Edilenler\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Rollup nedir? Ethereum\u2019un \u00f6l\u00e7eklenme sorununa \u00e7\u00f6z\u00fcm sunan rolluplar, i\u015flem maliyetlerini d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr ve h\u0131z kazand\u0131r\u0131r.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/cryptonews.com\/tr\/academy\/rollup-nedir-nasil-calisir\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Cryptonews T\u00fcrk\u00e7e\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13212031\/1741900831-11.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1252\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"717\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:title\" content=\"Rollup Nedir ve Nas\u0131l \u00c7al\u0131\u015f\u0131r? T\u00fcm Merak Edilenler\" \/>\n<meta name=\"twitter:description\" content=\"Rollup nedir? Ethereum\u2019un \u00f6l\u00e7eklenme sorununa \u00e7\u00f6z\u00fcm sunan rolluplar, i\u015flem maliyetlerini d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr ve h\u0131z kazand\u0131r\u0131r.\" \/>\n<meta name=\"twitter:image\" content=\"https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13212031\/1741900831-11.jpg\" \/>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Rollup Nedir ve Nas\u0131l \u00c7al\u0131\u015f\u0131r? T\u00fcm Merak Edilenler","description":"Rollup nedir? Ethereum\u2019un \u00f6l\u00e7eklenme sorununa \u00e7\u00f6z\u00fcm sunan rolluplar, i\u015flem maliyetlerini d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr ve h\u0131z kazand\u0131r\u0131r.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/cryptonews.com\/tr\/academy\/rollup-nedir-nasil-calisir\/","og_locale":"tr_TR","og_type":"article","og_title":"Rollup Nedir ve Nas\u0131l \u00c7al\u0131\u015f\u0131r? T\u00fcm Merak Edilenler","og_description":"Rollup nedir? Ethereum\u2019un \u00f6l\u00e7eklenme sorununa \u00e7\u00f6z\u00fcm sunan rolluplar, i\u015flem maliyetlerini d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr ve h\u0131z kazand\u0131r\u0131r.","og_url":"https:\/\/cryptonews.com\/tr\/academy\/rollup-nedir-nasil-calisir\/","og_site_name":"Cryptonews T\u00fcrk\u00e7e","og_image":[{"width":1252,"height":717,"url":"https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13212031\/1741900831-11.jpg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_title":"Rollup Nedir ve Nas\u0131l \u00c7al\u0131\u015f\u0131r? T\u00fcm Merak Edilenler","twitter_description":"Rollup nedir? Ethereum\u2019un \u00f6l\u00e7eklenme sorununa \u00e7\u00f6z\u00fcm sunan rolluplar, i\u015flem maliyetlerini d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr ve h\u0131z kazand\u0131r\u0131r.","twitter_image":"https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13212031\/1741900831-11.jpg","schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/cryptonews.com\/tr\/academy\/rollup-nedir-nasil-calisir\/","url":"https:\/\/cryptonews.com\/tr\/academy\/rollup-nedir-nasil-calisir\/","name":"Rollup Nedir ve Nas\u0131l \u00c7al\u0131\u015f\u0131r? T\u00fcm Merak Edilenler","isPartOf":{"@id":"https:\/\/cryptonews.com\/tr\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/cryptonews.com\/tr\/academy\/rollup-nedir-nasil-calisir\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/cryptonews.com\/tr\/academy\/rollup-nedir-nasil-calisir\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13212031\/1741900831-11.jpg","datePublished":"2025-03-14T09:34:24+00:00","description":"Rollup nedir? Ethereum\u2019un \u00f6l\u00e7eklenme sorununa \u00e7\u00f6z\u00fcm sunan rolluplar, i\u015flem maliyetlerini d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr ve h\u0131z kazand\u0131r\u0131r.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/cryptonews.com\/tr\/academy\/rollup-nedir-nasil-calisir\/#breadcrumb"},"inLanguage":"tr-TR","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/cryptonews.com\/tr\/academy\/rollup-nedir-nasil-calisir\/"]}],"author":[]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr-TR","@id":"https:\/\/cryptonews.com\/tr\/academy\/rollup-nedir-nasil-calisir\/#primaryimage","url":"https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13212031\/1741900831-11.jpg","contentUrl":"https:\/\/cimg.co\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2025\/03\/13212031\/1741900831-11.jpg","width":1252,"height":717,"caption":"Rollup Nedir Ne i\u015fe Yarar"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/cryptonews.com\/tr\/academy\/rollup-nedir-nasil-calisir\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Ana Sayfa","item":"https:\/\/cryptonews.com\/tr\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Rollup Nedir ve Nas\u0131l \u00c7al\u0131\u015f\u0131r? T\u00fcm Merak Edilenler"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/cryptonews.com\/tr\/#website","url":"https:\/\/cryptonews.com\/tr\/","name":"Cryptonews T\u00fcrk\u00e7e","description":"Cryptonews k\u00fcresel blockchain ve kripto para haberlerinin orijinal kapsam\u0131n\u0131, bildirilen g\u00f6r\u00fc\u015fleri, incelemeleri ve rehberleri sunmaktad\u0131r, genel halk\u0131n bu teknolojileri \u015fimdi ve gelecekte anlamas\u0131na ve ba\u015far\u0131l\u0131 bir \u015fekilde kullanmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olmak amac\u0131yla kriptoyu insanlara tan\u0131tmaktad\u0131r.","publisher":{"@id":"https:\/\/cryptonews.com\/tr\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/cryptonews.com\/tr\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"tr-TR"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/cryptonews.com\/tr\/#organization","name":"Cryptonews","url":"https:\/\/cryptonews.com\/tr\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"tr-TR","@id":"https:\/\/cryptonews.com\/tr\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/cryptonews.com\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2023\/09\/4.jpg","contentUrl":"https:\/\/cryptonews.com\/wp-content\/uploads\/sites\/5\/2023\/09\/4.jpg","width":1669,"height":874,"caption":"Cryptonews"},"image":{"@id":"https:\/\/cryptonews.com\/tr\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cryptonews.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/academy\/215634","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cryptonews.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/academy"}],"about":[{"href":"https:\/\/cryptonews.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/academy"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cryptonews.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/455"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cryptonews.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=215634"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/cryptonews.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/academy\/215634\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":216269,"href":"https:\/\/cryptonews.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/academy\/215634\/revisions\/216269"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cryptonews.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/215630"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cryptonews.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=215634"}],"wp:term":[{"taxonomy":"type","embeddable":true,"href":"https:\/\/cryptonews.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/1?post=215634"},{"taxonomy":"topics","embeddable":true,"href":"https:\/\/cryptonews.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/topics?post=215634"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}